oliver s. carlos
APAT A KUDTA
1. KING DALAN-PASIGAN NING MERS-EL-HADJADJ
Pilang aldo na naku ring susuritan ning kakung kunsyensya
Dalawin mo raw si Ka Regie, nganing kayabe kung dinatang.
Kalapit namo. Alang metung a kilometru ing laut ning sukulan
kening dalan-pasigan ning Mers El Hadjadj a kakung katatalakaran—
keni ke maralas mamadwas patye bisa keng mangang asan.
Eke agyung iyapa o silipan muman king makalunus nang kabilyan.
Mas buri kung isipang atyu yapa o pota mung bagya atyu naya.
Mipayalang-sala keng pamanako sasangkan da . A Atyu la pa, ding bengi-bengi nang kwentu
tungkul kareng kayang apu, tungkul king miguit adwampulung banua nang karanasan king
pamagpayipus karing miyaliwang lugal. Tungkul king disenyu at pormang buri na king
patuglung at paragul nang bale. Mas buri kung isipang ngening apunan, kalupa ning sadya, iya
ing magsigang o magderang karing arakap ming asan. Ganakan la't balikan ding manene
nang takbang kabang lalakad kami king malare balas ning pasigan.
Balamu kapilan pa…
balamu kapilan pa
ing pabanua at walung bulan.

Daramdaman ke pang susyuk ing ayup a kekaming adalanan—mikulaput ya
ing metung nang bitis karing melanging lumut-dayat. Akakit ke pa
ing malwalas at panatag nang timan kabang bubulus ne ing ayup.
At king pamanyulapo na, agnan miyang tengalan angga na keng
tuldik mi nyang aninagan king lawak ning leparan....

Sadya yatang keti king sikluban
ating dadalusung at susugba king api
ban karing aliwa maka-ibie lang pali;
Ating ibpa—kalupa nang Ka Regie—
a tatali ne ing bitis nang wanan
kabang ing kayli, palaut, pilit neng tatakbang
saka ne rugu payaminan ing tatangging kaisipan
a atin yang katimawan.

Mers El Hadjadh
Bethioua, Oran
Algeria
2. ING MAMIKUDTA
iya ing panaun.
ing mayaslag a metaporang pepalual ning ligalig;
ing manene dampi ning anging maglagalag
nung minsan, lulam—
tatalukbung at kakaul king dikut ning labuad

iya ing danum. aliwa ing masias a diamanti
makalto't kikinang dapot mawawala, aliwa
ing melumud, mikutkut lalam at meyalang-ulaga

iya
ing keng salusung ilug, matipunung griyegong
makadungo king malino danum, ban samba' ne
ing kayang larauan a magpanibayung-ubug,
maging aping mimindayug karing mata,
king balang pamilukut, pamilantang ning magalo alun

iya naman ing agus—wasang-wasang
king kayang pamaglakbe, at king katatawlian
pamagpasakup mu naman king sepupunan ning dayat

iya
ing king pamaglakbe, mipalibutang miyayaliwang alino—
matuling, maputi, nung minsan, ala nanumang dampul

memaglako, milako ing sabla kaya.

e no man kasi miyuyukit a mengaring letra karing barya,
ding egana-ganang recuerdu ning lugud
ning tula, o agyan ning mayumung ampang ning pamipalsinta

dapot
atin mu namang malalakuan
at deti, manatili la kadalasan

ding salubsub
a mumungul king pusu—malalam la pangatusuk.
3. SAFEHOUSE
Isa siyang malalim na galos
sa duguang sahig. Kumikisay
katol na paikid o kung minsan
tandang padamdam
hugis at anyo ng hubad niyang katawan

Nasusunog na bulbol sa bayag
bawat diklap ng elektrisidad
Paulit-ulit, iikid—bulating iisod
katawan niyang sa batuhan
tila ba naghahanap ng makakapitan

Bawa't dampi ng alambre't metal
sa busargang bibig, maririnig:
Aktibista lang ako!
Putang-ina nyo!
Aktibista lang ako!

Para bang sa pagsasabi nito
maibababa ang boltaheng
nais magpasabog sa sentido,
maibabalik pa't makukumpleto
mga daliring tinanggalan ng kuko,
o babaluktot at iiwas
alambreng isinasalaksak
sa butas ng burat.

Para bang sa pag-usal nito,
ihahatid ng hangin
sa mga mga sumuko na't nawalan ng pag-asa
ang mga pahiwatig
na wala siya sa mga kampo't munisipyo—
na buhay pa siya. At hirap na hirap na.
4. PANDANGGO SA REHAS
Hindi sila nag-atubiling
hawakan ang apoy. Maging apoy
upang bigyang-liwanag ang karimlan
Kinitlan sila ng buhay. Marami sa kanila
ipinagtabuyan, ibinilanggo
sa kuyom ng paglabag
sa makataong karapatan.

Malaking kahangalan! Hindi kailanman
naikukulong ang liwanag. Patuloy
at patuloy itong maghahanap ng lagusan

Patunay kaming umiindak ngayon
sa nagkakaisang galaw.
Sa mapangahas na sayaw
na sa kanila'y natutuhan—

inilalagay namin ang mga tinghoy
sa aming ulo,
sa likod ng mga palad—
upang patuloy na magbigay-liwanag
bigyang-pugay silang ibinulid
sa rehas na bakal

silang kagaya nami'y
alitaptap sa karimlan

Sinasabing ang Pandanggo sa Ilaw ay sayaw na nagmula sa Mindoro. Tinghoy ang tawag sa oil lamp na siyang orihinal na ilaw na gamit nila (kandilang nasa baso na ngayon ang gamit).

Isinasayaw ito sa gabi, madaling araw o tuwing nag-aagaw ang dilim at liwanag; at ang mga tinghoy, animo'y alitaptap sa karimlan kung pagmamasdan.

Naisulat ko ang tula sa gitna ng mahapding pag-alala sa kuwento ni Ka Boni Ilagan (naging detenidong pulitikal noong Martial Law) minsang nagsalita siya sa isang symposium sa PUP. Naroon ako, at sa gitna ng paputul-putol niyang kwento, inilarawan niya kung paano siya pinahirapan, at para ko pa ring nararamdaman habang sa gitna ng nababasag niyang tinig, naikuwento niya kung paano isinalaksak sa butas ng ari nya ang isang alambre.

Inilalagay natin ang mga tinghoy sa ating ulo (ito ang mga saligang prinsipyo, aral, lunggati nating mga nakikibaka at nagnanais magbigay-liwanag) at sa likod ng ating mga palad (humuhugot tayo ng aral at lakas sa kanilang nakaraang praktika at pagsisikhay sa gitna ng hirap)....

Hindi natin namamalayan… tulad nila'y alitaptap din tayong binibigyang parangal ng "pandanggo sa ilaw."
—Posted: 10:10 AM 9/5/11 by eK! | Post Your Comment!



About the author. Oliver Carlos was born and grew up in the town of San Luis, Pampanga. He studied AB Political Science at the University of the East in Manila, but did not manage to finish it, not because of some difficulties, but rather because of his love of his country. He was kicked out of school because he spent most of his time in the streets with other nationalist youths, fighting against the rotten political system. He chose to stay in other people's houses and studied in the hinterlands with the poor farmers. In doing so, he met his future better half and companion in life. Now, he is one of the OFWs, trying his luck in foreign places to make both ends meet and to get his family out of poverty. Amidst all this, he keeps on looking back at his beloved country, especially his province, Pampanga.
eK! is electronic Kabalen (http://eksite.com), a pampanga-based web-exclusive Kapampangan journal of ideas.Websilog - an open collaborative blog on kapampangan life and letters. about pampanga culture, arts, history, society, and politics.
Keni@Ngeni - your daily kapampangan media mashup: breaking news & reviews from pampanga, angeles city, central luzon, the kapampangan region, philippines & the world.
Versilog - new Kapampangan poetry.
Blogganisa - your kapampangan community blog slash guestbook slash bulletin board slash shoutbox slash forum slash post-it-note all rolled up into one meaty joint.
IndioTV - a kapampangan indie web tv.
Tiangge - shop kapampangan. support eK! by shopping from our amazon affiliate store.
Palengke - the kapampangan business and professional registry.
eKalendaryo - kapampangan events calendar.
eK! wiki - all about pampanga, philippines. profile and brief history of pampanga towns and cities: angeles city, clark, city of san fernando
eK! sponsors & partners - with passion and dedication, eK! sponsors, partners & friends support us and we encourage you to support them.