eK! is electronic Kabalen (eksite.com), a web-exclusive Kapampangan journal of ideas

aida tanglao
aida tanglao NANU KAYANG gewa ra ketang aldo ning kebayitan nang bayaning Ninoy Aquino (Nobiembri 27)? Pepasyag da kayang pasibayu ding anak eskwela ing turu na at pamana? Mipaganaka kayang pasibayu ing pamanulaga na king demokrasya at kalayan ning balang metung a Filipinu karela?

Balamu karin atyu na idad ali. Lawen la ding pilan, bakit sabyan ali bawal ing marapat a pamangana king megi nang pamuntuk a tagal yang aliwang katungkulan, lakwas na ngening magi ining paralan bang mibalik king panga-pamuntuk?

Ali na atandanan nung bakit megawa yang delegado at mika Constitutional Convention ketang likluk taya ing meanguabye Cory Aquino kaybat tayang leko ing memura keng panga-demokrasya ning gubiernu Pilipinas?

E maustang pamisip at pamamasa king Pun Batas ing sabyan a e bawal tagal ing megi nang presidenti Pilipinas. Bawal ini, bawal. Lon yunemu ing Preamble ning Constitution akit ing pamanulaga at kapanwalan tang banten ing demokrasya. Ing ali na anting pasibaywan ing depat nang Marcos.

Nung kana ngan ing bawal king Constitution, ali ne mayari ini at ala neng kasing kaba. Ali ya dictionary ing Constitution.

Kapampangan ya i bayaning Ninoy. Ding Kapampangan paulagan da ing likwan na ampo ning keyang kayabe pamuntuk Cory Aquino---demokrasya at pante-pante katuliran king gubiernu; ing pamaglako king pamanyolong upaya o diktadura, pamangaba anggang bye ning pangalukluk. Perpetuation of power.

Ining daratang a eleksyun at ing kapusakalan megawa Mindanao, makatakut king lakwas a manlako kalayan at demokrasya Pilipinas a malyaring pagmulan king metung nang dake ning Pampanga.

Constitution Amerika Banal Ya

Ing liyim ning tetagan ning pamaalan Amerika ya pin kanu ing pamanggalang king Pun Batas. Anti yang Banal a Kasulatan o Biblia ing Constitution mi keni. Aliwa mu yaku ing sasabi kanini. Metung ya ing pekamumunang babaying ukum Supreme Court, Justice Sandra Day O'Connor (a kaku nang akatagmu, ampo ding adwa kung apu, nung nu na sinabi ning anak kung malyari yang tagal presidenti ing anak nang pepakilala neng Amerikanu ya. Meyli ya i Justice O' Connor). Ngana, "Ining malating aklat a makuyad sagradu/banal o sacred ya karing Amerikanu, anya matatag ya ing pamaalan.

Ing Biblia kenyang kekatang pamanyalpataya. Metung ya ining pamikasundu ta king pekamayupaya. Ini ing kekatang sariling pamangilala. Patye ini yang kekatang pitlud at gilutan anti tang milako pamangilala o identity. Magulu tana at manabu. Kalupa ning dakal a aral meyakit king amlat.

Ing Pun Batas makanini ya naman pangaras king bye panpolitika tamu ngan. Politiku tamu ngan uling balu tana, mibayit tang social, panlipunan tamu pangatau.

Ing Pun Batas yang babye pangatau king lipunan kekatamu. Anya ngara pin, kalupa ra detang Udyung sinalunggat king Covenant da ing marapat kekata, kaybat deng lebagan ing Covenant da, megulu la at mengasalawla bye at metanggal sariling pamangilala. Masakit nung malyari pasibayu ini. Ikit na at delanan ketang i Marcos leko na ing kalayan Pilipinas, pauli ning dekurak ne ing Pun Batas. Anti neng leko kaladwa ing Pilipinas.

Anya nung mipasibaywan ini pauli ning pangalili ra ding dakal a sukat byasa na Pilipinas: Ing pamangalingwan da nung bakit ya megawa ing 1986 Constitution, nung nanu ya ing megi nang pake nini. Magi ta kanitang anting sinagu king Banal tang Kasulatan anting Filipinu. Kawangis detang Udyu a sinira king Kasundwan da, makalag ta identity , magulu tamu at milako dangal, kalayan.

Aku, kayabe ring dakal, daranasan o panamdaman ku pa ing sakit ning mengasamantala panga-Filipinu ketang megamit keng pengari, memalayan at mestra bang ituru ing buri nang Marcos. Ketang lesak ne ing tune Pun Batas ding tau. O ikayu pa kaya nung magi kong gamit at dalan ning pangalako pamipantepante at patas a pamamaala ning Pilipinas? Nang pakibat yu kalupa nang PGMA karing apu at apu king tud? Isipan de sang masalese ding pamilya nang Ginung Bong Pineda ing linakad da anting mayores la ding anak o manuyang na Pampanga. Gagalamanwan dakayu abe nang Abogado Makalintal ing megi kayung talagulis ning bukas ning Pilipinas. Atatandanan ye pa pu sana nung nanu ya ing kaladwa ning Pun Batas gewa ketang 1986. Malapastangan ya ing Pun Batas, malapastangan tamu naman.

Saupan na katamu ning tune Ginung Mayupaya.


[About the author. Aida Tanglao is a U.S.-based Kapampangan Filipino American. She has lived and worked in different communities in Pampanga, Manila, and in Nigeria when the Philippines was under a regime of civil rights suppression. She studied in various public and private Philippine institutions, went to graduate school in Pampanga, and further attended local colleges in the U.S. Proudly, she is a mother of five and a grandmother to eight. Her personal and educational backgrounds provide the impetus for her to reach out and help in instilling cultural, moral, and historical consciousness among her people and in advocating correct child rearing approaches. She has embraced into her motherhood and patriotic obligations working for the Filipino's aspirations to spiritual and human liberation and contentment.]

-Posted: 12:28 PM 12/2/09 | More of this author on eK!
Nextnext