eK! is electronic Kabalen (eksite.com), a web-exclusive Kapampangan journal of ideas

abel d soto
abel soto E TAMU alingad ing catutuan a queti Pilipinas na mapaliari ing pecamacabang capagmasusia'na ning Pascu. Septiembri pa mu, Pascu na. At Eneru na, Pascu pa mu rin. Dapot e uari macatula, dapot macalungcut mu naman isipan a sumangid na ning quecaba' na ning pamagmasusi tamu qñg Pascu, e tana tutung balu nung baquet ating Pascu, nung capilan atin Pascu, nung nanu ya cabaldugan ing Pascu, o nung capilan ya Pascu ing Pascu? Ala ta nang paquialam pa carening mesabing cutang. Uling anti la mo uaring alang cuenta rening cutang (nung e mo talagang tapucanan mas mabayat at ustung pansin).

Rening cutang a reni ilang misubung canacu ban sumulat metung anti caniting articulo. Dapot ing problema cu ya pin ing nung ninu ring taung buri cung maquibat carening cutang a tutung malagad ta na mung cucutang, uli' na pin ning macalungcut a catutuan a ala ta nang paquialam at ala ta nang panaun pa para carening bagueng isipan tamung ala namang cabague-bague qng panaun at pamibie-bie tamu qng casalucuyan.

Pauli na niting malating problema cung a'ini, sibucnan cong quitang reni nang abangguit cung cutang, capamilata'na ning celfone at ning personal a pamaquitalamitam, a icua cung asinup capamilata'na ning maragul nang saup ning tecnologia, caring taung uculan cung e tamu isipang atin pang paquialam para maquibat carening cutang a aibie cu. Macasaup sigurung pabalu cu a ini nang canacung pamangutang inumpisan que jalus magpabanua na ing milabas. Sinicap co rening paquibat pauli na ning balu cu ing datang ing oras a cailangan co nong ibulus reni para qng maguing camasalan da ring aliua, dapot miguit pa caniti ngan, ya pin ing aibie nang camasalan canacu bilang talasulat at bilang Cristianung Catolicu.

Tutu cung meguing interesadu caring posibling ipaquibat da ring caquilala cu at maguing caring taung e cu malalam a pamangilala, a menibatan caring miyayaliuang lalacarang dala'na ning bie (walk of life). Nasa cung aquit, abalu at apaquiabutan ing carelang maguing paquibat careting mebangguit a cutang. Nasa cung ipaquit caring mamasa ing mas malalam nang cabalduga'na ning Pascu a tuturing tamung metung caring peca-maulagang diling capagmasusian-Cristiano para caring calupa tamung Crisitianong manucnangan qng magdili-diling bansang Cristiano qng Asia. Nasa cung acumbinsi cu la ring tau, macananu la pa mang caritac dening taung acumbinsi cu, qng metung a capaniualan a ing Pascu, sumangid na man ning sablang capaliarian qng metung a panaun a paimalana'na ning "comersialismo" at "modernisismo," manalumpacan pa mu rin ing tune nang cabaldugan caring isip at pusu da ring taung tutu nang metamad mangutang caring simpling cutang a qng pamala'cu, tutung atin pa mu ring mas malalam a cabaldugan at beyatan quesa caring laltong "usu," macalisang a pigagap, at macasauang capalaluan a pepalabunga'na na ning "cinisismo" at que-alang paquialam.

Seria cung e la bangguitan caniting articulo ring carelang tutung lagyu at pamangilala at maguing ing detaliadung cuentu da ring bie ra a e cu na dininang malauac a pansin at timid ban a-protecsiunan cu ing dapat cung protecsiunan qng carelang pangatau a uculan cung e na maguing casing caulaga at cabayat cumpara caring carelang meguing paquibat caring cutang na ning panau'na ning Pascu qng bie tamung Crisitianu... ngening panaun a ditac na la mung tutu ring magdulap qng tutu nang cabaldugan ning Pascu.

Pabustan yung idaque co quecayu rening meguing paquibat da ring taung miraqueng panaun at ganaca ban aibie da ing "sentimu" ra tungcul carening cutang a aibie cu carela... rening "sentimu" rang minie miguit pa qng cabilugan a "pesus" na ning canacung Pascu qng mas maranun a bula'na ning Noviembri.

O reni ring amanuan co:

Babai: "Para quecami, ating Pascu potang balu mu nang tanggapan malualas qng lub mu ring miyayaliuang culang qñg bie mu, at potang iting pamananggap mu caring caculangan a reni maguing dalan la ban sumulung ing bie mu quesa quetang maguing pabayat la qñg quecang paniulung anting ganap a tau, uling bucud mung ing Dios yang mapaliaring munie sapat a caganapan at picatmuan carening quecayung caculangan."

Lalaqui: "Pascu ya ing Pascu potang agyu na pang mandatila ning tune lugud qng metung a pamilia, sumangid da man ring miyayaliuang caculangan at casaquitan a dapat dang pibatan, ban rening capibabatan mipabanalan la't mirinan mas mayap a cabaldugan."

[Paquibat da ring miyasauang labing-anam nang banuang miyasaua dapot e na mica-anac pauli na ning baug ya ing metung carela. Rening miyasaua pareju la pa mung atlumpu't anam a banua a edad. Rening cutang micutang lang personal careting miyasaua.]

Caibat cong acarungut dening miyasaua, panandam cu ing balamu tinagun cu qng metung a spiritual retreat. Macapagmulala ing carelang paquibat, e uling macapagmulala ing meguing paquibat da caring canacung cutang, dapot uli ning caquilala cu la rening miyasauang a reni a e cu picabaluang religioso at ating sisicap a anti caniting dalise at diamanting caisipan at capanandaman tungcul qng carelang pamiasiaua at qng carelang paglalaue tungcul qng cabalduga'na ning Pascu.

Iti ing sangcan nung baquet ring tutuqui cung pequitabnuan, miyasaua la naman. Dapot banua't yatu ing pamialliua da rening tutuquing miyasauang a reni qng aspetu na ning estadu ning cabiayan at catatalacaran qng lipunan cumpara caretang minunang miyasauang quesabi cu. Dapot ini nang pamialiuang a'ini yang meguing canacung mabayat a sangcan nung baquet dininan co talagang panaun rening miyasaua ban cu la mung acasabi at acua paglalaue qng cabalduga'na ning Pascu.

O'ini ing sabi ra:

Babai: "Sumangid na ning carinatan mi pangatau, sumangid na ning marinat at mababang paglalaue da ring tau qng quecaming pamilia, lalu na quecaming miyasaua, pauli na ning naturalesa na ning quecaming obra (capanintunan), pangadi mi (biasa la pa palang mangadi, nga cu qng sarili co) ing sana datang ing panaun a atanggap mi mu rin, muna pa mu qng pansarili at personal ming pamananggap, ing atin que pang aliuang parasan at silbi qng bie, bucud pa qng biayan mi la ring atlu ming anac at ring sarili mi. Para canacu, carin cu pa mu siguru (mapaliaring) asabi ing tutung ating Pascu qng bie cu."

Lalaqui: "Nung e mu siguru ngeni, e cu na aisip pang icutang qng sarili cu rening cutang a quitang mu quecami ngeni. Malaut nong tutu qng isip (gagap at pigagap) cu ren. Bayu co casi isipan den, isipan cu na pa mu nung macapilan cu cayang 'suqui' potang bengi, uling mas isipan cu ing panaquitan cu a gagamitan cu para biayan la ring pamilia cu. [Mangilid-ngilid ne lua, dapot ulatang pipiguila'nang mipaquiac.] E cu casi pigsadian calupa na ning asaua cu rening cutang mu, aguia mang sinabi mu quecami napun ing magbalic ca ngeni. Pero para canacu, anggang ating lugud a e manusga, anggang ating lugud a biasang mintindi qng cabilian da ring aliua, carin siguru (mapaliaring) ating Pascu, casi Pascu ya mu ing Pascu potang micacalugud la ring tau aguia mang e la para-pareju situasiun (cabilian) qng bie ra."

[Paquibat da ring miyasauang miqui-capanintunan pamagbentang sariling laman. Anam nong banuang miyasaua at walu nong banua qng anti caniting capanintunan. Ing babai, aduang-pulut-aduang banua ne edad. Matua yang pabanua ing lalaqui. Meguing micaclasi la.]

Bayu cu la acumbinsi rening miyasaua a maquirungut canacu, pecasiguraduan cu pa mu ing dinan cu la pa mung pag-merienda ra ding anac ra caibat na ning pamaquitalamitam cu carela, anti ning ini ing inauad da canacu. Carin la pa mu mas meguing laus a lub mebisang maquipagsalita canacu, nun inia sa't cailangan cu pang magbalic quinabucasan para caring carelang paquibat. Ing babai mu casi yang disnan cu at iniauad na ing magbalic na cu mu uling cailanga'na pa canung sabian qng asaua na ing tungcul qng paque cu carela. Pepalacua' no ring cutang ban nung mabisa ya canu ing asaua na, macapagsadia ya caring cayang maguing paquibat, uling e ya canu saneng papa-interview. Pengacu cu qng babai, anti ning ini ing buri nang maliari, a ala na cung aliuang icutang carela bucud mu caring aduang cutang a binie cu caya.

E cu nasa ing paniualan da ring mamasa ing anggang misulat caniting articulo. Atiu na carela'ita. Desisiun da na'ita. Nasa cu mu ing apaquit cu caring aliuang tau ring miyayaliua nang asque o lupa na ning Pascu queti Pilipinas qng capamilatan da at agpang na mu rin caring paquibat a abasa ra queni ring miyayaliuang clasi da ring tau qng quecatamung lipunang Cristiano.

Ing tutuqui cung icuang paquibat inisip cu mung maliaring manibatan qng metung a taung linabas qng anti caniting caranasan a lebasa'na ning taung aca-cuentu cu. Migcamali cu qng balu cu anti ning maralas a maliliari canacu.

Ya pin ya'ini ing amanuan cu:

"Mumuna, ating Pascu potang ating tune Calayan. Potang asabi na na ning metung a tau a tutu neng malaya, carin pa mu ating tune Pascu. Cadua, Pascu ya mu ing Pascu potang mibulus no ngan ding sablang bague a misusucul qng pangatau na ning metung a lelangan... dening bague a misusucul caya at pipiguil caya ban maguing malualas ya pamibiebie at paglalaue caring miyayaliuang bague a macapadurut at maca-apectu caya anting taung ating masabal qng capara nang tau. Capilan man e ya milugal ing Pascu at ing Dios qng pusu ning metung a tau nung tutu lang dacal ding macapalub a sucal qng pusu na."

[Paquibat na ning metung a lalaquing ex-convict a mesucul aduang pulu't walung banua. Labing siyam yang banua edad iniang masucul ya. Atin yang negosiu ngening woodcraft at wood carving. Metung yang actibung miembru na ning Born Again Christian Church manibat pa canitang macasucul ya, at ngeni, metung neng Pastor qng carelang pisamban.]

Dacal que pa apipag-cuentuan ning taung ini a tutung minie dacal a camasalan canacu tungcul caring miyayaliuang aspetu na ning casalpantayanan, ning lugud, at ning bie, bista man e que pareju religiun. Dapot e cu ngan agyung isulat quening articulo pablasang cumulang ing espasiu, bucud pa qng catutuan a magcasaquit cu la namang sampulungan ngan ding anggang pipag-cuentuan mi. Macagyu na pa mu sigurung sabian cu, a caring anggang acasabi cu, metung ya caring taung e cu acalinguan qng macuyad mung panaun, pauli na ning cayang meguing caranasan qng bie at, miguit caniti ngan, qng cayang meguing maragul a pamagbayu anting tune piaquita'ning macapagmulala at alang capupusang lugud ning Dios qng tau.

Nanung ulaga na ning sablang pibandian nung ala cang pirinan at piriquilan careting pibandian a reti? Nung ala ne man ing peca-maulagang sangcap na ning bie para qng meto-quetauan, nanu la pa mo ulaga ring sablang bague a atin ya ing metung a tau?

Mapaliaring atin tamung aquit a macabaldugan a paquibat careting cutang caniting tutuquing paquibat:

"Ating Pascu potang ing tune mu nang paulagan a pibandian ya pin ing lugud. Maguing iti lugud ne man ning taung e mu naman nanu balang o ding taung, misan qng bie mu, atapucanan mu lang dimut mu mang pansin, panaun, at pamag-paulaga qng carelang pangatau. Maguing Pascu ya mung tune ing Pascu potang agyu mu nang mate bucas a e mu na isipan nung nanu ing lacuan mung pibandian queti qng yatu, dapot nung nanu ing licuan at bacalan mung lugud at cayapan pauli qng quecang tune carinan."

[Paquibat na ning metung a mabandi at macualtang balung babai. Atiu no ngan aliuang bansa ring anac na at bucud na mung ing personal nang nars yang abe na bale. E ya canu malungcut sumangid na ning e no abe ring calugura'na qng bie. Mete ya canitang Abril 8, 2009 uli ning cancer. Ini nang paquibat dinuang nia canacu ning cayang nars. E ne canu buring pa-email o ipa-text canacu. Migcasaquit na cung mamasa qng cayang macasulat a paquibat, dapot macapagmulala ing icua na pang asulat ing abasa yu queting articulo sumangid na ning cayang masaquit a cabilian. Mipa-caili cu iniang aquit cu la ring anac na iniang icutcut da ne.]

Sana mu pin icua neng apamana canacu ing peca-maulaga nang pibandian: ing pamangaua na qng Dios anting tune at peca-maulagang diling pibandia’na qng bie. Mig-prisinta cung magcantang metung a canta qng cayang libing. "Tanging Yaman" ya ing quinta cu qng daque na ning pamaquinabang ning misa.

Tutu pin... tutu ping atin tamung acuang cabiasnan caring anac, macananu ya man caritac ining beluan, sapat ne ban micabus ya ing meto-quetauan.

Maquiramdam tamu carela:

Anac a babai: "Ing Pascu pu December 25 ya! Casi pu (Uling) masaya cami qng aldo ini casi (uling) dacal la pamangan ring siping ming bale, at mas dacal ing babie da quecaming ulam casi (uling) ala caming handa (tau). Mahirap (Calulu) cami mu pu casi. Maniaman pu ing didinan, casi (uling) ala caming perang panialing handa (tau/pamangan)."

Anac a lalaqui: "Siguru pu (Mapaliaring) ating Pascu potang e na cami pane (maralas) maranup. Pota pu sigurung e na cami malungcut casi (uling) e cami macapagaral uali cu aldo-aldo casi (uling) ala caming pera. Pota pu sigurung macatudtud na caming masalese uali cu... (carin ating Pascu)."

[Paquibat da ring aduang micapatad a street children a mamalimus a pera at pamangan. E cu asucad ing tula cu iniang iquit cu qng lupa ra ing misnang tula caibat cong dininan pamangan a seli cu Jollibee. Siyam yang banua edad ing babai at labing-metung ne man ing lalaqui.]

Mequipag-cuentu cu pang ditac a penandit caring mica-patad cabang alben cong mamangan, dapot balisa la cabang mipag-cuentu cami. Quitnan cu la nung baquit, dapot alang mequibat carelang adua. Nia e cu na pelambatan pa ing pamipag-cuentu mi.

Icayu na'ng balang mangulap caring cabiasnan ibat caring paquibat da ring anac a reni caring cutang cu. Mananu na sanang e la mipalampas caring panimanman da ring quecayung pusu at caisipan rening cabiasnan a maliari nang pigunaman ning ninumang magdulap qng simpli. Dapot mas malalam a cabalduga'na ning Pascu, a macalilip caring pamangamanu da ring anac a migculangan palad qng bie.

Ing pulitica (at nung e yu icamua at nung ipaintulut da ring quecayung sensibilidad at cabiasnan,) at ring puliticu marinat la qng paglalaue da ring tau. Balu tamu ngan nung baquit, dapot balu ta pin caya ing balu tamo?

Pigcapilitan cung acua ing paquibat na ning metung a puliticu tungcul carening mapilan a cutang cung a reni, uling e cu buring palabasan ing pamicatagun a e que acua ing punto de vista na ning metung a taung manucnangan qng marinat at magulung labuad na ning pulitica. Buri cung abalu ing buri cung abalu a mapaliaring buri da namang abalu ring mapilan a calupa cung e ra pa balu ing balu ra at ing e ra balu tungcul qng maguing paquibat na ning metung a susuyu caring balen at ring memale'nang mipagcatiuala carela qng complicadung casuyuan a'ini.

Nanu caya ing aibie nang paquibat?

"Ing tutu na nini, e cu balu nung nanung paquibat cu queca caring cutang mung a reni. Ala namang masaquit a amanung dapat paqui-intindian pero (dapot) tabalu o't magcasaquit cung mie paquibat carening cutang mu. Siguru (Mapaliaring) uling ngeni la pa mu pasibayung micutang canacu reni caibat na ning maluat a panaun. Maliari cayang tanggapan mu ing paquibat a e cu balu ing paquibat carening cutang a rene? [Acutang cung malaus qng sarili cu nung e ne caya abasa ing sinulat cu tungcul caring e cu balu. Dapot menenaya cu pang ditac a penandit cabang acaquit queng magdulap paquibat ining puliticu. Angga qng magsalita yang pasibayu...] Sigue, maguing tapat cu queca caring maguing paquibat cu... ustu la man o ali qng panaquit mu, ing maulaga ya pin ing tapat lang paquibat ring aibie cu. Potang ati'nang catapatan at ala nang capamuraitan, Pascu. Pascu ya ing Pascu potang ala nang catacauan. Reni na mu siguru ilang aibie cung paquibat caring cutang mu. E cu casi sane at tutung biasing maquibat caring anti careting cutang."

[Paquibat na ning dating alcalde/mayor na ning metung a balen queti lalauigan Capampangan a magnasang pasibayung tagal qng e cu balu nung nanung posisiun qng bale'nang tibuan, caibat na ning pilan mu ring banuang pamag-painaua qng pulitica.]

Meco cu qng lugal a piaquitan mi nining puliticu a e cu balu nung nanu ing panandaman cu. Dapot metung mu ing daralan cu qng quecaming pamicauani: puliticu ya ing acasabi cu a que-altauanan dimut mu mang catutuan qng dimut a penandit qng dimut a amanu a linual qng pangatau (o panga-puliticu nung ini ing mas buri yung isipan) na ning metung a taung e dimut qng dacal a bague at e dimut qng beluan a dapot menibatan qng malualas a labuad na ning puliticang mabibieng dimut qng catutuan.

Quening tutuquing taung quesabi cu, e cu migcasaquit cumang oras na ning quecaming pami-quit at pamipagsalita uling caluguran que ing taung ini. Dapat mu sigurung e que'a mu naman palabasan ing pamicatagun a icutang la rening cutang cu qng taung maca-abitu, ring taung casaup na ning Guinu qng pamaniese at pamamastul caring caladua queti sulip.

Ngana canaco:

"Ating Pascu potang tinggap da na ring dacal ming papastulan ing marinat cami naman. Ating Pascu potang tinggap da na at tutu nang aintindian ring quecaming papastulan at calupa cung magpastul ing tutu nang beyata'na ning quecaming casuyuan. Ating Pascu potang tinucnang no ring dacal caring quecaming papastulan qng pamagtratu da quecaming anti mong maca-aliua cami pamangailangan at capanandaman caring dacal a taung quecaming papastulan, potang ing iapag da caring ortelanu dang bisita, macanian mu naman ing pacan da quecami at aliua ing tutu dang pigsadian. Ating Pascu potang tinggap da na ring queraclan ing catutuan a e cami especial qng balang penandit na ning bie mi. Ating Pascu potang ala na caring cabaru cu qng casuyuan ing manaco, macabuctut at micaca-anac quilub na ning carelang casuyuan, manlalaqui, maglasing, susugal at magbisiu, magpaca-cualta at magpacasaya qng maca-yatung pamibiebie, buisit, mayabang at matas a lub, alang utang a lub, sapac paguinaquit at sucal a lub, tatamad na quing carelang casuyuan, at e na la piyaquitan ning lupa ning Dios queti sulip. Ating Pascu potang ring caladua ming papastulan tutu da na queng luluguran e uling pari cami dapot uling tau cami namang calupa rang ating queinan. Potang iti ngan mepaliari na, carin ya pa mu siguru tutung maguing ganap a Pascu ing Pascu para canacu at caring dacal a tau."

[Paquibat na ning metung a paring labing-walu nang banua qng panga-pari na.]

Nanung asabi co? Careti ngan, Among, o'ini mu ing asabi co: Amen!

Ing bunduc metung yang sagradung lugal qng Banal a Casulatan. Queni ya maralas maquitabnu at maquipagsalita ing Dios caring taung pinili nang sumuya caya at caring cayang cauan. Dapot macananu nung ing lugal a ini, carin na la manucnangan maralas ring taung, agpang qng carelang capaniualan, magnasa la mung manaquit catuparan caring carelang taguimpan a maluat da nang paquipaglaban, paquipatayan? Nucarin ya pa caya mayaquit ing cabanalan at capayapan a maluat na sinimbulu na ning matas a lugal a mibaba nang tutu cabaldugan ngening panaun a casalucuyan? Nanu caya ing asabi ra ring taung atiu qng quilual na ning normal a pamibiebie at qng lual na ning normal a tucnangan?

Aguia mang e na cu icuang apaquiquitan, mipaldan cu iniang abalu cu qng canacung caluguran a meca-ibie yang paquibat caring canacung cutang ing taung ating matas a catungculan qng New People's Army. Computerized ya pa at maca-limbag ya qng papil a miqui-letterhead ing cayang macuyad a paquibat at e ne in-email o t inext canacu iti.

O'ini ing cayang sinulat a paquibat:

"Ating Pascu potang e na que mamunduc pa, potang ala nang sangcan para manucnangan at mibiebie que pa caring bunduc. Potang aintindian da na ring tau at ning gobiernu ring quecaming sentimientu at paquipate-bie a prinsipiu o capaniualan. Sana luguran da cami naman ding tau. Pascu ya ing Pascu potang dinatang ne ing aldo a maca-abe na cami qng mainstream society, e bilang calaban nune bilang cayaduangan qng paniulung na ning lipunan a quecami mu namang tune luluguran."

[Paquibat na ning metung a mamuntucan caring grupong ausan tamung NPA. E na cu mie pang caragdagan a impormasiun anti na ning ini mu ing buri nang isulat cu tungcul qng cayang picabaluan.]

Atin cung aduang pequisabian a estudyanti, ing metung babai ya at atiu ne qng cayang catlung banua qng high school at magaral ya qng metung a pribadung escuela, at ing metung naman lalaqui ya a atiu ne qng cayang caduang banua qng colegio a magaral naman qng metung a public school.

Ngara qng carelang paquibat:

Babai: "Ating Pascu potang ala nang pami-aliua ing calidad na ning educasiun qng public at private school, ban canita e na la cailangang migastus mal ring pengari cu ban cu mung acua ing metung a mas calidad at masaleseng educasiun. Pascu ya ing Pascu potang ing educasiun e ne tungcul qng pamagsadia qng pamanicuang masanting a cabiayan nune qng pamagsadia qng masanting a bie."

Lalaqui: "Pascu ya ing Pascu potang e na macatamad ing magaral. Ating Pascu potang ing pagaralan qng escuela reta namung tutung cailangan ming pagaralan at ali na ngan retang subjects a macamurit na qng casaquit, ala ca pang rason a aquit nung baquit dapat mo pang pagaralan deni nung pegaralan mu na lang niang high school ca."

[Paquibat da ring aduang estudyanti a pareju nang mibagsac caring mapilan a subjects dang dapat ipasar ban manicuang diploma o educasiun (?) a carela canung cailangan ban mica-masanting a cabiayan qng paintungulan.]

Ring aliua cung icuang paquibat icua cu la capamilatan da ring email at text message. Reti minabatan la naman caring miyayaliuang clasi na ning tau a mignasang macasaup canacu qng canacung parasan qng articulong ini. Pemun cu carela ing isulat cu la ring carelang lagyu qng carelang meguing paquibat caring canacung aduang cutang. Ating mebisa, ating ali.

Sana, bista man mecaba neng ustu ing canacung articulo, asadsad yo pang basan rening acalap cung paquibat carening aduang cutang a ulitan cung isulat:

"Capilan ating Pascu?" at "Capilan ya Pascu ing Pascu?"

O reni ring miyayaliuang paquibat a canacung acalap:

"Atiu mu qng paglalaue na ning tau ing cabalduga'na ning Pascu. Pascu ya talaga ing Pascu nung macananu neng dinan interpretasiun ning taung maquibat caniting cutang ing Pascu. Casi (Uling) e naman egana-ganang tau ating Pascu para carela, dependi ita qng paniualan da. Para naman canacu, potang masaya cu at maca-ibie cung tula caring tau, Pascu ita canacu. Ing December 25 magsilbi ya mung paganaca quecatamu a licas yang mayap at masaya ing tau." [Fedimyr Morales, math teacher qng metung a computer school, casalucuya' nang cucuang M.A. qng Educational Management.]

"E cu bitasang penandaman manibat niang mequi-asaua cu at mica-anac buu ya ing Pascu pauli na ning malaut ya i tata na naing ana'cu. Potang daratang ne'ing Pascu, e cu aiuasan e magmalun para qng ana’cu. Nanu pa ta, ngening Pascung daratang, pagcapilitan cung maguing masaya ya at buu ya ing Pascu mi uling malugud ya ing Guinu quecami at pepa-isip na canacu ini. Pascu ya ing Pascu potang mayayquit ya qng metung a familia ing pamicalugud, capayapan, ca-cuntentuan, at caligayan bista man ating caralitan." [Maritess Montemayor, educator.]

"Pascu ya ing pascu potang isipan tamu pa mu ing capacanan da ring aliua bayu ing quecatamung sarili. Pero (Dapot) Pascu ya ing Pascu potang ating pera." [Cecile Fadrigon, college art instructor.]

"Ing Pascu simbulu ne ning Guinung quecatamung talapagligtas. Potang atiu ya ing Guinu qng pusu mu, carin ya maguing tutu ing Pascu qng metung a tau." [Ma. Cristina Tolentino, elementary educator qng metung a private school qng Dolores, CSFP, casalucuya' na mu naming cucuang M.A. qng Educational Management.]

"Ating tune Pascu nung i Cristo mibabait ya qng pusu na ning balang tau. Aldo-aldo Pascu nung i Cristo mag-ari ya at manucnangan caring pusu tamu." [Rev. Fr. Roy M. Rosales, MATh, STL, chancellor ne ning metung a diocese at rector ne ning metung a cathedral queti Pilipinas, quinua ne ing cayang M.A. qng Theology qng U.S.T. at ing cayang Licentiate in Sacred Theology qng Roma, Italia.]

"Nung ing tau tapat yang lulugud qng capara nang tau, lalu na caring calulu, ating Pascu. Uling i Hesus metung yang ganap a misterio ning lugud ning Dios qng meto-quetauan." [Sr. Adela Arabia, OSB, casalucuya' nang principal qng high school department ning St. Scholastica's College, Manila.]

"Pascu ya ing Pascu potang ring pusu tamu tutu da nang agagap a dapat tamung maguing mapag-pasalamat a mibait ya i Cristo ba'na ca tamung icabus... na ing capanandaman a utang a lub sucat yang mipasiag qng capamilata'na ning pamamuclat tamung pusu caring sablang tau... at abalu tamu ing tune nang cabaldugan ning pamiraque bie, ning lugud, at capatauaran." [Ms. Vicky Pineda, EdD, metung yang associate professor qng state college queni Pampanga.]

"Potang ating pamicalugud caring balang tau... capilan man at nucarin pa man... ating tune Pascu. Potang abe-abe la ring familia, carina ting Pascu." [Gilbert O. Marcelo, metung yang registrar qng College of St. Benilde.]

"Ing Pascu, Pascu ya potang macapangan cung calame-ubi a ginogo qng lugud at capatauaran. Ing Pascu, Pascu potang panandaman mu tune nang diua nini, itang diua na ning capatauaran at potang ing tau acaquit ne ing cayang masalang paintungulan. Aldo-aldo Pascu potang atin cung asosopan at apapacailing tau. O'ita in Pascu para canaco." [Mr. Wilfredo Q. Cunanan, metung yang talaturu qng Colegio ning metung a state college queti qng Pampanga.]

"Para canacu, ing maca-sacsi cung metung a cararaptana'na ning pamamie o pami-raque bie ya pin ya ing Pascu parati canacu." [Rizaldy Santos, chief financial analyst, PagIBIG Fund.]

"Ing Pascu, Pascu ya potang micacalugud la ring tau, mipamie la, masaya la, mi-abe-abe la, at daca'la ring sisimbang pasalamat, dacal a pamangan, mabanglu ing panaun, marimla, kule malutu ing susulud uling masaya, maniaman miguiguising maranun, samba aguiang mitutundu ca qng homily na ning pari, at especial ngan ing dacal a bague." [Karen Bernarte Fernandez, music teacher ya qng St. Scholastica queni Pampanga.]

"December 25 ya ing Pascu. Ating Pascu nung ating Santa Claus." [Arnel Usman, English teacher ya qng metung a high school San Simon, Pampanga at casalucuya' neng arian ing cayang thesis para qng cayang M.A. qng Educational Management a miqui-titulung "Pathways to Effective Leadership."]

"Ating Pascu qng balang penandit a maca-ibie yang saup ing metung a tau caring mangailangan, uling caniting cararaptanan, caniting banal a penandit carin ya micacabie ing diua na ning pangabait na ning Mesias." [Peter Capistrano, metung yang registered nurse a migpasiang cumang M.A. na qng Theology at ayari ne iti pila'nang banua ing milabas.]

"Pascu ya ing balang penandit qng bie nung manalumpacan ing lugud. Maguing Pascu ya ing Pascu capamilata'na ning tune lugud at pamicacalugud." [Mrs. Gigi Bernarte, metung yang talaturu qng elementaria qng metung a escuela Sto. Niño, City of San Fernando, Pampanga.]

"Pascu ya ing pascu potang mitipun-tipun la ring familia ban pagmasusian ing Pascu. Alang pate-pate. Ditac ca man tau, pero Masaya uling panandaman mu ing lugud da ring taung macapadurut queca." [Ms. Carol Tayag, metung talaturu qng high school qng San Luis, Pampanga.]

"Pascu ya ing Pascu potang dacal ca pera. Ya pin ing peca-realidad yan. Nung ing tau ilaco na ing mua qng pusu na, Pascu'ita. Pascu ya qng metung a familia potang pibubuclud no ning lugud sumangid da man ring caculangan." [Gng. Chona Manalili, VicePresident, Marist College, Marikina City.]

"Ating Pascu caring taung maniuala caniti at qng cabalduga'na niti... atin man o alang Pascu carela." [Mrs. Concordia Frisnedy, Educator and Catechist, Taguig City.]

"Ating Pascu nung mibabait ya i Hesus qng nanu pa mang situasiun o cabilian at pamicatagun qng bie na ning tau. Ing Pascu e ya macatali qng nanu pa pang petsa o panaun." [Sr. Bernie Dianzon, SSP, MATh, SSL, STD, metung yang madre a miembru na ning Congregasiun nang San Pablo, quinua ne ing cayang M.A. qng Theology qng Ateneo at macanian mu naman ing cayang Doctorate qng Sacred Theology qng mesabing unibersidad, at quinua ne ing cayang Licenciate in Sacred Scriptures qng Roma, Italia.]

"Ing Pascu ala yu qng panaun, petsa, o oras. Atiu ya iti qng isip, pusu, at diua. Nun gating pamicalugud at lunus, atiu carin ing Pascu uling ing Pascu ya pin i Cristo." [Ezequiel Abad Santos, metung yang English teacher at guidance counselor qng pribadung escuela qng Angeles City.]

"Ating Pascu potang panandaman meng mibabait at mandatila ya'ing Guinu tang Hesucristo busal tamu. Buri nang sabian, potang pagcapilitan ta lang bibiayan ding aral, cautusan, at caburia'na ning Guinu. Pascu ya ing Pascu potang iuna mu ing capacanan da ring aliuang tau bayu ing sarili mung capacanan, dapot it e na man mangabaldugan a paburen me ne ing sarili mu." [Rev. Fr. Marvin Sinlao, metung hospital chaplain qng Angeles Univeristy Foundation.]

"Ing Pascu, Pascu ya potang I Cristo daratang ya qng bie na ning balang Crisitiano. Ating Pascu potang mimiral ing panau'na ning pamiraque pamigaganaca caring taung caluguran tamu qng bie. Ing Pascu, Pascu ya potang adadaque tamu ing quecatamung tula at lugud qng balang caladuan mau qng tune lugud." [Arnold Rowan, metung yang area manager ning pharmaceutical company.]

"Atin Pascu potang atin cang Hesus qng pusu mu." [Mr. Rene Guevarra, metung yang Math teacher qng pribadung escuela qng Angeles City.]

Qng queracal-dacal da rening acalap cung paquibat carening adua cung cutang tungcul qng Pascu, iquit-iquit cu ing pamilupa ra at pami-aliua, dapot mas mitimid canacu ing carelang pamilupa a maliari mung asampulung caniting pamangamanu:

Ban ing Dios tune yang agagap at aquilala na ning meto-quetauan, cailanga'nang ipaquilala ing cayang sarili bilang metung a Dios a biasang pailasa. Cailanga' nang apayabut ing sarili nang casaquitan caring magcasaquit. Ring taung magcasaquit, jalimbaua, e de agagap o aintindian ing Dios a mayupaya dapot alang agaua ban abitasa at atas na ing carelang casaquitan a daralanan. Pauli na niti, quinailanga'nang luban ning Dios ing panga-tau ban macapaqui-sanmetung ya quecatamu caring quecatamung casaquitan. Liba'na ing ing calalama'na ning misterio na ning panga-tau qng capamilata'na ning cayang pamaquisangcut at pamaquiraque caring quecatamung caranasan anting tau. Ini ya pin ing tune nang cabaldugan ning Pascu: Ing pamipaquilala na ning Dios qng cayang dalise lugud para qng meto-quetauan qng capamilata'na ning pamaquilupa na quecatamu qng anggang aspetu na ning quecatamung panga-tau, maliban mu qng casalanan. Ing Pascu parati yang tungcul qng lugud angga qng manasaquit na ca, angga qng mas manasaquit ca pa, angga qng manasaquit na cang e na manasaquit a lulugud.

Paniualan cu na ating Pascu nung biasa tamung maquiramdam caring cuentu da ring mangalating tau, uling aliua ring dogma na ning pisamban nune ring siuala da ring mangalating taung a reni ila ring papabanal quecatamu. Potang manaquit cung taung magsacaquit, balamu regular na mu at natural na canacu ing acaquit cu uling mesane na cu. Malaus ing balu cu ngeni ya pin ing sane na la qng carelang casaquitan. Ali pala. Acu pala ing mesane qng carelang casaquitan. Maralas yang micu-curus ing dalan mi ning Cristo qng miyayaliuang lugal a apupuntalan cu; nasa cu ing, sana, qng tutuquing mi-curus la ring dalan mi ning Cristo, e que sana alampasan, nune sana tune queng acaquilala at a-itsuran, ban canita asabi cu qng canacung sarili a e cu mu cabud miniayang panaun qng pamaniulat quening anti caniti cacabang articulo, a e cu man siguradu nung ating misadsad a matiagang mamasa caniti, nune meguing dalan ya sa ini ban aquilala que mismu ing "Pascu" caring miyayaliuang penandit, cabilian, at taung acasagana cu qng bie cu, at ban ati'na cung malinong apaquibat nung capilan ya Pascu ing Pascu.

Nanung maulagang cabiasnan ing canacung acatabnu qng canacung meguing caranasan qng pamaniulat cu caniting documentariung-sanese?

Ya pin ya ini: Metung pang macayaliuang paralan nung macananung ing Dios mipapaquilala ya quecatamu ya pin ing pauli na ning pami-raque tamu caring personal a cuentu tamu... Itamu ngan bibitbitan ta la qng quecatamung pilubluban ring miayaliuang personal a cuentu. Ding sablang taung miglacuan marca qng bie tamu, ding sabalang taung linugud at e linugud quecatamu, atiu la quilub tamu; qng macananu mang paralan, rening tau meguing daque no ning bie at panga-tau tamu. Qng balang metung quecatamu ating mabibieng "ima" o "tatang" quecatamu, o metung a "cacaluguran" canitang anac ta pa mung mangalati, o metung a "tacsil," o metung a talaturu o mestru/mestra. Dening taung a reni meguing maulaga lang daque ning quecatamung cuentu, at dening cuentu tamung a reni ilang miubug qng quecatamung bie. Ding personal a cuentung a reni metung la mung caparalanan a pinili na ning Dios ban mas ilapit na ca tamu Caya. Ing paniulung na ning quecatamung panga-tau macasalale ya, qng maragul a camasalan, nung macananu tamu calapit caring quecatamung personal a cuentu. Ding pecamalalam at peca-macabaldugan a realidad qng bie na ning metung a tau e la maliaring adinan cabaldugan qng capamilatan da ring mabeluan a terminu at amanu, nune qng capamilatan da ring quecatamung personal a cuentu carin ta la atagquil ring capanandaman, cabaldugan, at panga-tau ning balang metung quecatamu.

Ngeni, icayu, caibat yeng binasa iti nang misna qng cacabang articulo, nanu mo caya ing maguing paquibat yu careting aduang micapatad a cutang? Tapucanan ye cayang panaun ing pamamaquibat careting cutang a tutu na lang malagad ding mangutang qng panaun a casalucuyan?

Ing paquibat yu mapaliaring yang munie cabaldugan qng quecayung Pascu ngeni... at qng tune capaquibatan carening aduang cutang: "Capilan ya Pascu ing Pascu?" at "Capilan ating Pascu?"

(Pauaga: Ini nang documetariung sanese yayampang que qng meangu-bie tata cu, i Agerico "Yeng" Pasion Soto, a tinuru canacu qng cayang dapat at pamibiebie, qng metung a maulagang cabalduga'ning Pascu: casimplian qng pamibiebie. Pagmasusian mi ya ing cayang calabing-atlung banuang quematayan qng calabing-adua nang aldo ning Disiembri ngening banuang casalucuyan.)


[About the author. Abel D. Soto took up his certificatory double major course in Creative Writing and Performing Arts at Centre for Arts Foundation, Inc. in Quezon City. He also finished the Managing the Arts Program at the Asian Institute of Management in Makati City. He is a resident of Bacolor, Pampanga.]

-Posted: 1:02 AM 11/9/09 | More of this author on eK!
Nextnext