eK! is electronic Kabalen, a web-exclusive Kapampangan journal of ideas

papa osmubal
oscar balajadia METUNG KUNG tutung sapni ning Indung Ibatan dapot ala naku keng kekatamu. Nung nukarin ku karin naku mu miyangu biye, uling karin tinubu ke ing kakung daya't bini. Pauli na nini ing sarili kung pamibalebale ala yu keng labuad kung pibaytan nung e atiyu keng marayu. Oneng e na buring sabyan a ala naku keng balen tamu, mengalinguwan naku.

Makananu me pin kalinguwan ing pangatawu mu? Alang paralan a ita malyari ampong mipaltutu, uling ing dayang mapaling daragus ampong kakawal kareng uyat ampong laman metung ya mong amanung alang patugut sisitsit kekatamu.

Pilan nang pulung banuwang ala ku keng Pampanga, ampong manibat inyang mipalawut ku e ku ne dimdam ampong siwalat ing Amanung Siswan. Neng kayi misasabi ke ning indu ku a atiyu keng Magalang ampong reng kapatad ampong kakaluguran keng Amanung Siswan. Mangapamulala la o bat biyasa ku pang mangaPampangan king kelambatan ku nang ala kekatamu.

Mapilan panawun mipauli ku kekatamu, agaganaka ku pa ing pekatawli kung pamanuli, pitu na yatang banwa ing milabas. Makanita ya wari kabilis mamulayi ing panawun?

Wa pin ambalamu kapilan pa mu ita. Mipawuli ku kanita uling kinangwa kung kasulatan banting upayang makyasawa ku karin king balen ning Magalang. (Tutung watas kung e mamintu ampong e tutuki keng panwalan da reng kerakalan a tawu, uling king kasal mi, yaku mu, ing abe ku, ing mangasal kekami ing atiyu king kasal, ampo pa pala itang metung a tuwung e ku balu nung ninu a tinalakad tegawan mi a kanita ke pa ikit king buung biye ku.) Ing ayasawa ku Intsik yang taga-Makaw a atin pipunpunan karin keng balen ning Chun Shan, king Labuad da reng Intsik. Uli ning tutung pagmaragul ke ing penibatan ning kayabe ku, buri ku mo sana pamung ipabalu bayu ke mo itaglus ing buri kung sabyan, a king Chung Shan karin ya mibayit ampong meragul i Gat Sun Yat Sen, a pekapengari ning Makabayung Tsina.

Wa pin, ngeni ku lakwas aganaka ampong alinawan, dapot yaku tutu kung mapangalinguwan, a malambat na pin palang panawun manibat inyang tawli kung mipabasle keng labuad kung keragulan.

Kalupa ning asabi ku na, kayabe ke pin kanita ing abe ku. Inagkatan keng dumalan karin king pipagaralan ku, karin king Matas a Pipagaralan ning Mal a Anghel (HAU), nung nukarin meyari kung pamagaral. Maragul ku utang a lub ketang pipagaralan a ita. Lalu pa e naku pepamarayan inyang tawli ku namung banwa karin. Meyari kung e memayad.

Aliwa pa ita, ing HAU ya mu naman ing miglimbag keng mumuna kung sinulat a daklat kawatasan, masakit man balikdan a keng Amanung Tagalug ya misulat.

Anak ku pa kanita, watas-watasan ku pa kanita a ra pin. Ing tutu na pagmalumbe kung yaku ing sinulat ketang daklat kawatasan a ita. Ngeni ku lakwas abalu, ngening matwa naku, a ing metung a watas aldo-aldo susulung ya't magbayu. Nung balikdan ke itang daklat kawatasan kung ita, pikarine kung yaku ing watas a sinulat kanita. Inya pin ngening miragdagan ku pang ditak a belwan, nung mikapanawun ampong mikaparalan balang aldo, tipunan ko reng sinulat ku, king Amanung Siswan, Amanung Tagalug, ampong Amanung Inglis, balu ku nung makananu kong samasnan ampong pakintaban deng minuna kung kawatasan. Ini ing pane malilyari kareng keganaganang watas ampong talasulat, e wari?

Ketang tawli kung minuli keng kekatamu delanan ke ing dati kung talaturu, i Robby Tantingco (Sir Robby ing awus mi kanita kaya, inya angga ngeni ya pa mu rin ing awus da reng kerakalan kaya.) Pekilala ke kaya ing abe ku. Oneng ing kerakalan ning pamipagtalamitam mi ken yang Amanung Inglis. Ali keng Amanung Siswan a tutu tamu ngan kaluguran ampong pagmaragul. Milyari ita pota pawuli ning kalele miya ing abe ku. Masanting naman a milyari ita uling ing pamisabi mi ikwa nang tinggap ning abe ku anyapin linwal ke ketang pasbul nang Sir Robby a makatiman ke lupa ampong ala ni metung man a manamdaman.

I Sir Robby ya ngeni ing metung kareng mitatalakad pasibayu keng kabiyasnan a Kapampangan. Oneng metung mu ing kutang ku: O Sir Robby, nanu mo rugu ing matibe sangkan o bat deng kayabe tamung mitatalakad keng kabiyasnan Kapampangan mangamanu la ngan ampong susulat keng Inglis? Ababasa ko reng susulat da, daig de pa pamag-Inglis i Shakespeare! E ko ngan parsalanan, e ku rugu maglaganas, uling atin mapilan a susulat keng kekatamung mayumung Amanu, kakalat de ing belwan tamung kakawlan ampong luluguran keng kekatamung Amanu.

Ot malilyari ini, Sir Robby? Reng mitatalakad, reng mangalutu lupang mangamanu a ing Amanung Siswan makakalinguwan ya, reng mangayabit uyat batal keng muwa, mangamanu la ampong susulat keng Amanung Inglis? E makapagmulala ne? Dakal a kutang, alang a pakibat!

Aganaka ku pa kanita keng pamisabi ra karin king aptas Kapampangan, nung nukarin misusulatan la, mipapangutang ampong mipapakibat la reng miyaliwang kabalen a makasalbag mabilug a yatu, karin pin misan mitagmu keng Sir Robby. Sinulat yang mengamanu a king kelambatan ku nang ala kekatamu o bat balu ke pa ing Amanung Siswan. Balu kung masanting ya ing ablas a pakibat ku o neng e ku na agaganaka nung makananu keng inamanu. Sinabi ku nang mapangalinguwan ku, e wari?

Metung ku kareng tutung lulugud keng kabisyasnan Kapampangan, dapot metung ku kareng dapat mangatampaling lupa ampong maputut buntuk uli ning e ku bilus ing keganaganang balu ku king kekatamung kabiyasnan bankanita lalu yang lumabung mamukadkad ing kekatamung Amanung Siswan.

Nanu ing sangkan a dapat kung mitampalasanan a makanita?

Uli ning metung kung watas. Mengalimbag la reng kawatasan ku miyaliwang labuwad keti babo yatu oneng keng Amanung Inglis la ngan. Nung makanyan dapat ku pin sisyan! Dapat ku pin mangapalmura! Dapat ku pin mangabarug! Dapat deng pamaspas pamakliyan ing tayiktik magumpisa keng kakung buntuk angga kareng kakung talampakan, wa, angga reng mata ku nala mu reng alang late.

E ku magsangkan, wa, makiketuwan naku mu naman. Dapot asabi ku a metung ku kareng kayanakan a mayayawus a bisang magmalasakit keng kekatamung Amanung Siswan.

Ini pa ing metung kung kutang: Nanu ing malilyari obat reng keyanakan a kalupa ku e re dadagisut ampong susundu ing karelang keragulan a kabiyasnan Kapampangan?

Ing metung kerang dakal a dapat ipakibat: Uli ning ing matuturing a kabiyasnan Kapampangan likwan nala reng kayang kayanakan. Ing kabiyasnan Kapampangan betingan nala reng kayang supning iba't keng kayang daya ampong labuwad.

Tutu ita. Lawan mo reng mangatuwang ampo reng karelang pulakus a alang patugut susubung kekaming kayanakan a mambag kami keng kabiyasnan Kapampangan, ala na la ngan keng usu, ila ngan ala no keng agus ning panawun.

Ing Inglis misalbag ya ampong linabung uli ning tinayid ya kareng kayanakan, ali kareng mangatuwa. Lawan mo ri e.e. cummings, T.S. Eliot, Ernest Hemingway, ampo pa reng miyaliwang talasulat ampong watas keng Amanung Inglis a kinawani keng paniwalan da reng makatwa karela, sinulat la keng Amanung Inglis ketang buri rang paralan, ketang makabayung paralan, e ketang paralan da reng makatwa karela. O ngeni nanu ing linto? Sinagiwa ya ing biye ning Amanung Inglis. E re binayu ing amanung Inglis, ala lang elilan (nung atin man, tutung ditak mu), nune binayu re ing paralan ning pamanyulat da't pamisip.

E milyari ita ampong e pa malilyari keng Amanung Siswan. Lawan mo reng mangatuwa tamu ampo reng karelang pulakus, ala lang balung isalabat ampong isubu kekaming kayanakan a Kapampangan nung e reng karelang kawatasan a misulat keng lawun a paralan ampong pamisip a kasingtuwa na pang Mahoma. Reng kawatasan da reng kekatamung mangatuwang tatalangan tamu kambe de reng karelang pulakus tutung ala no keng agus ning panawun. Lawun na ing paralan da: makatugma la ampong makasukad, makabilang la reng dake ra ampong sukad deng amanu ampo pa ing pamikakatawan na ning kawatasan. Ini gawa ampong pawuli ning makitid a panimanman. Tutung atin kayanakan ampong mapilan a mangatuwa mu naman a susulat kawatasan keng makabayung paralan (lalu na keng free verse, a ra pin keng Inglis) nung nukarin ing malalam a kabaldugan ya ing maulaga. Oneng reni malulumud la kareng kerakalan a susulat keng lawun a paralan.

Sana miladlad ampong sunlag masalese ing pamanyulat Kapampangan. Sana ing kawatasan Kapampangan manyuli ya ampong manyanga, manyampaga ampong mamunga. Ing lawun a paralan, tutu ya ing pakepun, oneng sana mikabayu tamung paralan keng pamanyulat kawatasan Kapampangan bankanita reng kayanakan makidake la ampong mambag, makanyan mu naman ba reng isundu ing pegumpisan da reng makatuwa karela. Lawen yu man nung malyari ita, mike (mibili) ya keng panimanman da ing Amanung Siswan, yagkatan da la pa ampong ituru reng makayanak karela, o neng ing mumuna rang ituru ing mibusni la isip a manintun bayung paralan ning pamanyulat.

Sana rugu mikapanimanman tamu ngan keng malilyari kareng kayanakan a Kapampangan. Ikayu ngan pung mangatuwa ampo pa reng kakayung pulakus makisabi keng mayap a dinan yu kaming ditak a dalan banting upayang iyagkas mi ing buri ming iyagkas keng makabayung paralan. Dakal ke buring sabyan oneng misasara ke asbuk patse susumpalan da kami keng lawun a paralan.

Keng Amanung Inglis atin na lang miyaliwang paralan ning pamanyulat kalupa ra mo reng short short story, flash fiction, prose poem, creative fiction, rants, creative non-fiction, ampong miyaliwa pa. Obat e tamu sumulat kalupa ra reni keng Amanu tamu? Balu kung dakal la reng kayanakan a Kapampangan a biyasa a malyaring sumulat anti kareni keng Amanung Siswan. Nukarin la?

Mipaltutu ampong malyari ini nung midinan lang dalan. Sana lumele la reng mangatuwang ampo pa reng karelang pulakus a susulat kawatasan ampong pulosa keng lawun a paralan ampong paburen dong misip ampong sumulat reng kayanakan keng makabayung paralan ning pamanyulat.

Mikakule ya ampong talakad pasibayu ing Amanung Siswan patse milyari ini.


[About the author. Papa Osmubal is Oscar Balajadia of Magalang, now Macau resident and married to a Chinese local. He has been a Catholic seminarian, Catholic missionary, bookstore staff, teaching assistant, and teacher. Currently at daytime he is the Assistant Librarian at The International School of Canada in Macau, while at nighttime he moonlights as part-time teacher and tutor. His poems have appeared in various anthologies and publications, online and hardcopy. He has work archived in the University of Columbia Granger's World of Poetry and other places. A work of his will also appear in the forthcoming W.W. Norton Poetry Anthology of Contemporary Voices from the East. He is a contributing writer to Chick Flicks, Our Own Voice (OOV): Writing from the Filipino Diaspora, and other publications.]

-Posted: 3:54 AM 9/2/07 | More of this author on eK!
WHAT THEY SAY...

Jason Paul Laxamana (of Angeles City, Philippines) writes...

Yaku naman pamalsalanan ko ring tutuknang aliwang lugal FOR GOOD. para kaku nung keta no makatuknang, ala nong karapatang mag-criticize king Amanung Sisuan, uling ing lugud king Kapampangan e mu king salita nune pati king labuad at karing taung atiu karin.

Pati Amanu kung Kapampangan ipasa ke karing anak ku, at ding makatuknang na aliwang bansa, maralas patad ne karela ing kapampangan kasi ingglisan da no reng anak da kanita. unless kapampanganan da la.

King kaburian kung pasaplalan ke ing Indung Balen, migpalakuan ku karing pengari ku a lilikas na Amerika. ing balen ing pagsilbian ku, kambe ning Amanung Sisuan, at kabalen.

Inya nung ating mangutang a manuknangan aliwang bansa ot durunut ya ing Kapampangan, dapat lawen da pa ing consequence ning decision da king biye a manuknangan aliwang lugal.

-Posted/Via Email: Mon, 27 Aug 2007 04:30:36 -0700



The author Papa Osmubal replies...

Kakaluguran ampong Kabalen a Jason,

Dakal a salamat keng kekang inamanu dikil keng kanakung sinulat. Oneng dakal ku mu naman buring idagdag pauli ning amanu mu.

E raka sisisyan obat asabi mu ita. Oneng emo sukat sisisyan deng dawung mipalawut keng era kaburyan, uling ena buring sabyan mipalawut la e nala kayabe kekatamu.

Eku balu nung makananu ka karakal a kakilala ampong kamaganak kekatamu, metung mu ing asabi kung reng keganaganang kakaluguran ku't kamaganak atilu keng Pampanga at kapilan ku man bisang muli't manuknangan kekatamu, king keganaganang aguyu ku, agawa ku ata gawan ku.

Gagalangan ke ing buri ning kayabe ku, king yamu naman gagalangan ne ing kakung buri. E ya makasara ing pasbul, aliwa ikatamu ing tatalan ampong papalyari kareng dapat malyari. Lawan mu man kaluguran.

Jason, kaburi ku keng kekang inamanu, uling tutung papakit mung magmalasakit ka keng balen tamu makanyan mu naman a yakung makalawut kekayu magmalasakit kung bina keng kekatamung penibatan.

E yu papatluran ing pamisuglung tamu pauli na mu marayu tamu king metung at metung. Kapayapan.

-Posted/Via Email: Mon, 27 Aug 2007 22:06:53 -0700



Kragi B Garcia (of Macabebe, Pampanga, Philippines) writes...

Aldo maslag, Papa Osmubal! Atin kang katulirang magsalita king keraklan king penyabi mu. Pamu, yaku pala i Kragi B. Garcia, tubu Makabebe at lulub anting manibala king Indung Kapampangang Sasatungan o Institute of Kapampangan Studies keni king Angeles University Foundation. Mekad palak ku katwa keka. Singkatwa na ka nitang kapatad kung lulub ABS-CBN keng palage at panakit ku. Ikwa kung minablas keka pauli ning aburi ku ing penyabi mu at ditak mung ditak ing e makatud king pamanyulat mu.

Wa, makatud ka king panakit mung deng makatwang watas bina nong melakwan king panaun ngeni. Deng kawatasan da e no sinulung at misaplala. Paulit-ulit namu ing sasabyan da't payabut. Makanyan man, neng aatang makarayu ka at e ka pa menakit bayung panyulat a Kapampangan inya sa't asabi mu ing saglang penyabi mu. Mayap pa, nung muli ka keni, makikit ka sana kanaku at pakitanan da kang bayung kawatasan, dalit o palage (play) a kakaliwa king sadyang gawi ring talasulat Kapampangan.

Wa, nung e la magpakumbaba ring makatwang watas Kapampangan at sumuri karing bayung aske ning panyulat o mekad lakwas masampat nung mikudta lang bayung aske o paralan panyulat. Maragul ikasaup nung mamasa la at e la magkulung karing lungga rang mengari karing tugak a pakatuknang king metung a talaga magmula king kabayit da keti king masala inya pin bala da rugu ila na mung byasa at balu da na ngan at agyu da na ngan gawan ing malagung panyulat at ila mu ring makibalu nung makananu ing pamikudtang Kapampangan.

Puge keka! Paralan da kang alimbawa ring sinulat ku nung ablasan me ini bang e na ka man (sana) magigisan pagasa karing pauli ring watas Kapampangan a makaluma at manwalang ila mu ring makibandi king panyulat Kapampangan. Dakal a salamat!

-Posted/Via Email: Tue, 28 Aug 2007 22:03:49 -0700



Joel Pabustan Mallari (of Bamban, Tarlac, Philippines) writes...

Metung karing pangsin ku nung bakit tune nong diritak deng magsalitang Kapampangan (Kpm), iti pauli ning dakal a kasangkanang pangbangsa. Deti kayabe la (a) deng mangaragul nang galame ning sistemang kapanigaralan tamung luluwal ngeni na gagamit king dayung pamangamanu; (b) ing miyayaliwang lupa ning mass media na gagamit mu rin king dilang western at (c) deng dakal a pulu-pulu da ring mamuntukan pulitikal ning kekatamu at ding memalen king kabilugan. Nanu pata nung suryan lang lalu deng bage-bage, metung yang komplex a pisasabyan iti na mangaylangan mayap a panaun. Ing sisti! dakal pa kasi ing pangsin tamu king pamagsisti, pamagparangalan, at laban-laban a panugaling Kpm!

Ing uyat ning balang gagawan tamu nu ya mo anti ngeni? Matambun tang palak karing pride at angin daring magsasamapya. Anya mamangalbag ta na mu. Dakal titas daya, bubukal pa karing aliwa! Dakal mayangin, at lalu na dreng paratut! Dakal no ring e sasayad king maburak a gabun! Anya anjang nanu ta yang samasan nung ali tala apikakasundu deng malapansit tang ugnayan dikil karing kekatamung kamalayan bilang mangayap a Kapampangan anti ta na mung alang kababandalan king nanu mang bage dapat tamung ikabyayan! Iti ing panlalawe da ring ditak mung makaisip magmasabal king prublemang kekatamung arapan. Ot bakit ditak? Uling deng dakal, e ta no manasisi, ati na king kulturan tamung malambat nang mengasalbabi ing una taya pang tutu ing pakabsyan ing balang galukguk ning atyan, at potang kinabsi na nung at nung atin pang oras karin ya pa ing e na makaying tutung pakiramdam ing nung makananu tang makasaup king balen tamung ibatan, king balen a likwan o balen na dati mung balen. King sumangid na niti, dakal pang pagasang dapat pilawayan ning kekatamung malyaring pagsantungan.

Pasulung ta naman (kanu) kabiyasnan. Ing teknoloji tamu e ta neman atawaran uling alang patugut naman ing pamanyaliksik. Mupin dapat tang pane babalikid bang a timbang taya ing kekatamung paintungulan. Dakal pang tsa-pesus a text lalu na nung paka-unlitxt tapa, dakal pa chalk karing blakbord, dakal pa paralan na malyaring gawan bang apalagu yang pasibayu ing kekatamung beluan bang maging makabaldugan ya pa ing bye tamung bibyayan. Uling nung e tamu gamitan ing kekatamung ababalu, ala tamung keliwan karing alang bye at pakiramdam. Anjang ing asu at damulag byasa lang mangabandal. Anya ing pekamasanting a maliliyari ngeni, ing atin ta pa palang agawang paralan. Dakal pa! Basta mipanapik, mipangawul king kayapan, e itang sibi-sibing anting ala nang akit pang istu at mayap!

Arapin, "ayda nang koya! Migsasatata ne nanaman!" Istu na ita... paburen ta la deta... Kaputul, luwiran daka tamu pa sa deng eganaganang sasalpantayanan ta mung Maupaya! Mayap a oras kekoken!

-Posted/Via Email: Mon, 8 Oct 2007 04:01:05 -0700



The author Papa Osmubal replies...

Salamat pasibayu— uling pesalamatan da na ka ketang sulat ku keka nandin pang bagya mipadala keka.

Kasanting na nining kekang inamanu, oneng e yata makapatuntun ampong makatud keng buri kung sabyan ketang sinulat ku a meging sangkan o bat sinulat ka.

Ela makatud deng aduwang bage buri tang sabyan. Mikakawani laÔ Ika 'pamangamanu' (pamanyalita) ing buri mung sabyan; dapot yaku 'pamanyulat' ing kakung sasabyan ketang sinulat ku.

Eke bitasang binanggit ing 'pamangamanu' (pamanyalita) keng sinulat ku, uling metung kung mayayawus a talasulat (watas king amanung Inglis), inya ing buri kung sabyan keng kanakung sinulat ing bage 'pamanyulat'.

Joel, aliwa ya ing buri mung sabyan ketang kakung sinulat. Manupaya naka nung mebaligo ka keng kanakung sinulat. Oneng ulitan ku a itang sinulat ku a binasa mu dikil ya keng 'pamanyulat' e king 'pamangamanu' (o pamanyalita). Kapayapan...

-Posted/Via Email: Tue, 9 Oct 2007 05:19:10 -0700



Joel Pabustan Mallari (of Bamban, Tarlac, Philippines) writes...

Pamangamu (o pamanyalita) at pamanyulat

Buri kemung payabut na ing buri kung sabyan ketang milabas e ya anting pangabaligo. Wa tutu pin makapamasala ya itang asulat mu dikil king pamanyulat, mupin king kanakung kapanwalan tutung ala yang keliwan iti king pamangamanu. Ali noman kasi magsilbing pikawani uling kuyug lang mituturingan deti. Lalu na ing pamanyalita yang mas maka-igit king gamit kesa king pamayulat nung iagpang taya king kapanugalyan Kapampangan. Nung ali ta na makapagsalitang Kapampangan mas lalu ta nang etamu makasulat. Nanu pang ulaga ning panyulat nung ala nang makapagsalita king amanung misan megsilbi yang misulat?

Agkatan da kang manambag ketang magasin tamu keti Kapampangan Center ning Holy angel University. Ing tema ketang palage mung munye yang interes karing talabasa tamu keti. nanu mang lupa o format magsilbi meng ipayabut kekatmu keni.

Luwiran da ka tamu pa ning Maupaya! Mayap a pinandit ken!

-Posted/Via Email: Sat, 20 Oct 2007 02:04:28 -0700



The author Papa Osmubal replies...

Joel, mumuna pasalamatan daka keng pamanagkat mung mambag ku keng kekang lilimbag ken.

Kakadwa, pasalamat dakang maragul keng kekang patagal ketang tawli kung sinabi. Dakal ku buring itayid pauli ning sinulat mung katatawliyan, oneng inigut ku ne mu ing metung a bage a e ku malyaring ibaliala. Uyni, sinabi mu:

"Nanu pang ulaga ning panyulat nung ala nang makapagsalita king amanung misan megsilbi yang misulat?"

Malino e ka mebaligo, oneng malino mu naman a eme ikwa ing buri kung sabyan. Bilang magaral king pamagaral-amanu (linguistics) ampong bilang talasulat (watas ku king amanung Inglis), balu ke ing buri mung sabyan.

Bilang magaral king pamagaral-amanu, tutu ya ing sasabyan mu. Uling reng biyasa keng pamagaral-amanu (linguists) paragaralan da ing 'pamangamanu.'

Dapot reng biyasa keng pamagaral-amanung areni pagaralan de mu naman ing amanung misulat.

Mebigla ka yata keng neng asabi mung ala yang ulaga ing amanung misusulat nung ala naman pakapagsalita kanini.

Ali. Mali ya ita.

Maulaga ya ing amanung misulat makanyan mu naman ing amanung mayayagkas. Pante la mu ren.

Dakal a amanu keti yatu a ala nang tawung gagamit mangamanu kareni, oneng e na buring sabyan mete nalang kelaganas. Ali. Mabye ya ing amanu kabang ating susulat o kaya mangamanu kareni.

Joel, dakal a bage asulat tamu a e tamu ayagkas (ayamanung-asbuk). Lawan la reng amanung Sanskrit ampong Latin. Ala nang mangamanung gagamit kareng amanung aren oneng dakal la pa mu rin deng susulat gagamit karen.

Joel, antindiyan daka, uling yaku magaral kung pamagaral-amanu (linguistics), ampong babalita kung pabulan namu mayari naku. Oneng ing datang ning pamangamanu mu mumulayi ya ing pamangatuliran mu king bage makadikil keng amlat o kasalesayan (history) ampong keng pamagaral-lipunan (sociology). Dapot keng bageng ayta antindiyan daka naman. Malino ya kaku ita.

Joel, ulitan ku atin bage asulat tamu at e tamu ayagkas ayamanu. Ini ing sikanan na ning pamanyulat. Ilele ke pamu ing belwan kung pegaralan a pamagaral-amanu (linguistics), uling dudungut ku keka bilang metung a watas.

Bilang talasulat maragul ku kapanwalan a maulaga ing bage misusulat a e tamu ayamanu. At ing bage misusulat ya ing patune a ing metung a amanu (mete amanu o mabye amanu) migtagumpe ya. Ing bage misusulat ya ing tawling pangisnawa ning amanu. Ing bage misusulat ya ing patune a misan ating amanung linto mibayit.

Joel, nanu ya man uring Kapampangan ing makalsut ngeni, subung tala reng kakilala tamung gamitan de keng pamanyulat, bankanita keng bukas potang deng apu da reng apu tamu atin lang pagaralan o basan bankanitang upayang abalu re ing kaisipan tamu ampong kabilyan ngeni.

Antindiyan daka. Oneng metung mu yata ing eku antindiyan kanaku: king isulat ya ing kapampangan a makalto ngeni, nanu ya man kapampangan ini, e bali, ing maulaga magamit yang misulat. Uling ing pamanyulat metung yang lupa ning amanu.

Nanu ya mang Kapampangan ing balu tamu ngeni, dapat ya mung misulat.

Joel, oyni ing tawli kung buring ipabalu keka, ngening yaku metung kung magaral keng pamagaral-amanu, a "ing pamangamanu ya ing wanan a bitis, ing pamanyulat ya ing kayling bitis." Mitalakad ya ing amanu nung deng aduwang bitis a reni milalakad la. Dapot titikul-tikul ya nung metung yamu kareni ing milalakad. E baling titikul-tikul ya, ing maulaga atin ya pang metung a bitis.

Bilang magaral keng pamagaral amanu ampong matuturing a talasulat, yaku buri kung reng aduwang bitis a reni makalakad la, uling reng aduwang bitis a reni pante la ulaga, alang tumwas karela, pante la, maulaga lang parewu.

-Posted/Via Email: Mon, 29 Oct 2007 00:33:09 -0700



Joel Pabustan Mallari (of Bamban, Tarlac, Philippines) writes...

Amanu at panyulat parin.

Masanting la ring asulat mu ketang pamitalamitam ta keting bilungan a iti. Masanting misulat lapin!

Dakal ku ikwang kapuntuan keka, maragul lang bageng dapat pin pilawayan king pamanigaral king awsan mung pamagaral-amanu. Mupin, metung yang taganang sanga iyan king pamanigaral na malyari tamung balikdan-lawen. Tutu malyari mu ngan sabyan ing keng bage ketang ayntinjan mu. Mupin asabi ku na metung ya ita.

Tutu yang maulaga ing panyulat, lalu na nung kalupa dakang Kristyanu, metung karing maulagang pilalawayan king batayan ning kasalpantayanan ku ing Banal a Kasulatan o Biblya.

Mupin,makabang panawun, pilang libung banwa o etana agyung sagapan pa man ing ketwa ning panawun na deng tau ela makasulat pero ing kayapan ning karelang pangatau at king pamagkamali da dinurut ya king pamidungut-dungut da o karing gulisak ning daramdaman ning karelang pangatau na eda pedalan king pamanyulat. At kapilan pamu ing pilan pang dalan a banwa anyang makasulat la ring kekatamung nunu keti sikluban. Nanupata, mengaylangan yang sinulat, pero malambat yang menginu king paralan a pamangamanu. Anya nung kanaku ke ilage itang alimbawa mu, malambat nalang lalakad at pulapulayi deng dakal nang nunu tamu gamit deng karelang adwang bitis bayu la mebyasang sumulat ketang balu tang paralan ngeni. Mipalyaring mesanting la lakad ngeni uling mikasapin la bitis ini pin ing amanung pasulat.

Tutung maragul ya kasawapan ing pamanyulat at ding mengasulat na antimong deng asabi mung alimbawa ing Latin at Sanskrit. Ala kung asabi kanita.

Nung atin ku mang asabing eke tiran pakiintinjan ing balu mung katuliran panupaya mu sa. Mupin emu munaman sasabyan na karing puntu ku lalu na king asabi na ayntinjan muku na "mali" ku. Nung eme pin naman ikwa, sabage king sulat katamu mipanabut.

Susulat kurin kalupa mu, manunge kurin mangakuyad a watas pero pili la mu ring agyu kung idatuk keti, mipalyaring uling dulap ku pang tutu balu. At llung dakal karing tau ing e tutud pakiramdam king karelang asusulat. Itit bage na malyari yang silipan ing kompleksidad na king pamanigrala sociolinguistics. Mupin, metung ya naman iti karing etamu abut isipan na malyaring pagaralan.

Keti Kapampangan, malagu ya ing kwentu ning pamibyebye, mupin ditak lang manigaral murin ketang pormal a paralan. Nung ing anting asabi mu malapit nakang mayari king pamagaral-amanu sana king daratang a panawun makaambag ka king ikasulung ning amanung iti, banta nung keta man katatawlyan at ene mipalawig pa ing keyang bye, jang pakananu masanting ya pangayari, masanting ya pangadokumentu. Para karing supling tamu king daratang agamit deng mayap. Dakal mu rin salamat karing inapse mung kaisipan para kanaku.

Komusta ken! Luiran daka tamu pa sang lalu.

-Posted/Via Email: Sat, 24 Nov 2007 05:25:21 -0800



post Publish your comments...
Nextnext