eK! is electronic Kabalen, a web-exclusive Kapampangan journal of ideas

joana marie r. morales
TUTU KAYA na ring kayanakan ila ring pag-asa ning balayan? Ila pin kaya ing susi king pamanyulung ning kabiasnan para king matulid a dalan?

Bilang metung a kayanakan, kayabe ku karing magnasang makapanuknangan lilung ning metung a bansang masaplala. King metung a bansang babie pamikatugun at pag-asa kekami ban apatutwanang ikami pin ing pag-asa ning balayan. Balayang pagnasan mi sana, nung malyari mu, a ipamana ra kekami reng kasalukuyang enerasyun a mipnung katatagan king laban king nanumang sigalut, kaligaligan at keyalang-karatunan.

Nung sadya, ining kapagnasan kung ini, a kapagnasan da naman ding kalupa kung kayanakan, alus e miya mu man asisilip at malaut yang malaut keng katutwan pauli ning salit-salit a suliranin keng pulitika at pamag-ari da ring pinunung pane mung pansariling interes ing karelang pairal nung ya ikaming kayanakan ala kaming akakit a matibe guyabnan ban lumakad keng metung a matulid a dalan—ngeni, manakit kaming ditak a sala keng pangalukluk ning kalabinglimang Presidenti ning Pilipinas: i Benigno "Noynoy" Aquino III.

Iniang lukluk ya keng kapanibalan antimong Presidenti i G. Noynoy Aquino, metung ku kareng metagkil a kapanandaman karing amanu na king metung a talumpati. Nganang mengamanu:

"Sa tulong ng wastong pamamahala sa mga darating na taon, maiibsan din ang marami nating problema. Ang tadhana ng Pilipino ay ang makabalik sa tamang kalagayan, na sa bawat taon pabawas nang pabawas ang problema ng Pinoy na nagsusumikap at may kasiguruhan sila na magiging tuluy-tuloy na ang pagbuti ng kanilang sitwasyon. Kami ay narito para magsilbi at hindi para maghari. Ang mandato ninyo sa amin ay pagbabago—isang malinaw na utos para ayusin ang gobyerno at lipunan mula sa pamahalaang iilan lamang ang nakikinabang tungo sa isang pamahalaang kabutihan ng mamamayan ang pinangangalagaan. Ang mandatong ito ay isa kung saan kayo at ang inyong pangulo ay nagkasundo para sa pagbabago—isang paninindigan na ipinangako ko noong kampanya at tinanggap ninyo noong araw ng halalan.

"Sigaw natin noong kampanya: 'Kung walang corrupt, walang mahirap.' Ito ang mga prinsipyong tinatayuan at nagsisilbing batayan ng ating administrasyon. Ang ating pangunahing tungkulin ay ang magsikap na maiangat ang bansa mula sa kahirapan, sa pamamagitan ng pagpapairal ng katapatan at mabuting pamamalakad sa pamahalaan. Ang unang hakbang ay ang pagkakaroon ng tuwid at tapat na hanay ng mga pinuno. Magsisimula ito sa akin. Sisikapin kong maging isang mabuting ehemplo. Hinding hindi ko sasayangin ang tiwalang ipinagkaloob ninyo sa akin."

Nanupata, ini metung yang panata. Emu karing lider nune migit pa naman kareng balang Pilipinung sasawa na keng kasakitan ning biye, keng balik-balik a sakit ning marinat a pulitika, kayalang oportunidad bunga ning kakurakutan at maling pamanibala keng gobyernu manibat keng lokal angga na keng nasyunal a lebel.

Amun ya naman, kekaming kayanakan. Metung yang kapanagkatan karing balang metung ban takbang tana at lumakad mipnung tetagan king metung a matulid a dalan.

Keng pamanaluntun king matulid a dalan, kalaban me ing kekang sarili. Misane tamu keng makasilo sala ning pangamakasarili at keyalang masabal kareng kaparang tau. Keng layo at kasngawan ning bie a dulut na kekatamu ning kapirayatnan, pamanlamang at pamag-imbut king e tamu pipagalan. Megyamut ne keng kekatamung kultura ing pamikanya-kanya at pamagsalba keng sarili.

"Cheating has become a rule rather an exception," ngara pin. Matibe alimbaua: papagaral na ka ning kekang pengari a magsakripisyu at mangabayutuk a gulut keng asikan, o magpaipus king aliwang bansa bilang OFW, dapot e mo man pasayangnan ding perang gugugul na keng pamagaral mu. Matulid waring kararaptanan ing bisa kang mayari keng pamagaral at mikadiploma ban apakit mu mu kareng pengari mu a mekagampan ka keng buri da at pangarap da keka—agyan mang memangopya kamu kareng kasiping mu? Maling panlalawe keng ulaga ning kabiyasnan a susi sana keng tagumpe bilang indibidwal.

Nung bisa tamung lumakad keng matulid a dalan, karampatan mu, mengaring magsadyang lumakad palub keng pipagaralan, ing isadya taya ing kekatamung sarili.

Nung sasabyan tamung ing kabyasnan ya ing dapat isulung bilang mayap a sulu keng matulid a dalan, marapat mu keng lawan taya iti keng wastung anggulu o perspektiba. Isulung taya, itamung kayanakan, ing kabiasnan bilang paralan o sistema ning kekatamung bie.

E balang mekapagkumit diploma o titulu, biyasa na—biyasa nang kilala keng matulid at e mandalpak king katuliran da reng aliwa. E balang mikatitulu biyasa na mu naman at makikapagnasang gulisak nung manako ne ing metung lider. E mu naman balang payawus biyasa at mikatitulu matulid na la pamiyisip ban salansangan la ring maling patakaran o sistemang pairal da ring mapanyamantalang lider.

Ing amanuan tamung kabyasnan e aliwa king kabyasnan a tiru ning Guinu tang Diyos a sinabing, "Yaku ing dalan, ing Katutwan at ing Bie." Metung a kabyasnang makatalagang isakwil ing sariling kapakanan—para king ikakayap da ring makarakal. Iti ya ing kabiasnan a buri tamung isulung king pamanlakad tamung kayanakan king matulid a dalan.

*Pawaga: Ini na pung sanese keng babo sinulat ne ning metung a magaral keng highschool at yang migkamit mumunang galal keng pamanyulat sanese. Pauli ning sanese mesabi, ing misulat ya ing mepiling maging representanti ning karelang pipagaralan keng pamanyulat sanese laban kareng aliwa pang iskwelahan keng Pampanga a meganap naman iniang Nobyember 15, 2012.


[About the author. Joana Marie R. Morales is a fourth year high school (graduating) student of Nuestra Senora Del Pilar Integrated School, where she is also the president of the student council. She was born on February 23, 1997 in the City of San Fernando, Pampanga.]

-Posted: 8:00 AM 12/12/12 | More of this author on eK!
Nextnext