eK! is electronic Kabalen, a web-exclusive Kapampangan journal of ideas

jason paul c. laxamana
jason paul c laxamana "MAGANDANG UMAGA po, Gng. Buan. Mabuhay!" Makanita rong sebianan nung makananu rong dapat atuan ding balang talaturu—agyang ninu pa pin—a papakit karing mágaral kilub ning silid ning Section IV-Wisdom. Nung mestra ya o kilalang tau king iskuela, yausan de dapat king tune nang lagyu. Nung mágaral ya mung anti ila—a kakatuk bang manyubling apulut nang ID o kaya para manatad yang amanung "Huwag po raw kayong masyadong maingay" ibat king kayang mestra—ing pamanyaus kayang "schoolmate" magsilbi ne.

Itang "Mabuhay!" pampasanting ya mu. Peparagdag neng Gng. Buan, ing adviser ning klasi. Nung bakit, ali ra na pipilitang talastasan ding istudyanti. Kakanongan la ring keraklan karing lálaki, pelalu na retang grupung parating mamialung Play Station patse ugtu.

Pepataid neng Gng. Buan itang "Mabuhay!" siguru uling tuturu no ring asignaturang Wika at Panitikan. Patse klasi na, detang parating gagamitang Ingglis a pamanaganu malilikas la king amanung tatagurian nang Gng. Buan bilang Wikang Filipino, nung nu ring titulung Ginoo, Binibini, ampong Ginang malilibayan lang Mister, Miss, at Mrs.

Pakatiman yang linukluk i Gng. Buan king lamesa ning mestra. Ikit nang alang kalat-kalat a papil king tabla, inya diklut na ne ing kayang class record. Tabalu nung kayartian o nanu, oneng uumpisan neng pane ing pamanyaus tau ibat letrang Z pataglus A.

"Zabala," nganang minyaus.

Tiniman ya ing kayling pitna ning asbuk nang Mariet. Makupad yang tinikdo, kabang ding anggang mata kaya ngan linawe. King dine at karug mengapasisi ya rugung Zabala ya tauling lagyu ing ibpa na.

"Zabala?" nganang pasibayu ning mestrang mas lalung linapad timan at metarling siwala.

Kaibat ning apulung segundung pamangamus buntuk, agnan nong tinas Mariet ding adua nang gamat king babo ning kayang buntuk, atsaka ya mo dinurut makatatlu. Susulud ne pa mu rin ing timan nang e pante inya lalu yang linto mamulang.

"Oo nga pala, nagba-ballet lessons ka, ano?" nganang Gng. Buan kabang manyulat ya king kayang rekord. "Palakpakan natin si Mariet!"

Memintu la ring kaklasi nang Mariet. Kabang papalakpakan de—ambuski e no man metula—memirapal yang linukluk ing babai at tikpan ne ing kayang lupang bagyang mengalutu. Kalako da ring kayang gamat, akit king lupa na ing kapasnawan; anti yang masakit atian a mekayatut kaibat ning maluat a oras ning pamamilipit.

Kadua pa mung aldo ning Second Grading Period. Ambuski pa yari na ing sakit buntuk para karing Periodical Examination, tibuk-tibuk yang mas mabilis ing pusu nang Glen kingsa king sadya. Ali naman uli ning calisthenics a gagawan da abak-abak king Flag Ceremony nung nu ing gagamitan dang kanta ing ‘Stop' ding Spice Girls.

At ali mu rin naman sangkan ing nerbyus tungkul king resulta ring pamanyulit king Filipino (pisamut a Wika at Panitikan), nung nu karin kailangan ing pakakalaleng pamamása da ring siguru labing limang makuyad a salita, at pamangabisadu karing kabaldugan da ring manga anam a pulung—amanu da ring keraklan karing mágaral—"mangalalam a salitang Tagalug."

Bolang ne mu siguru ing ali mamásang masalese; detang kutang king Identification a dake ning pamanyulit anti lang gewa para akit ning mestra nung nu anti ing galing ding istudyanti king pamamansin karing mangalating detalyi—"alang diablus a kuenta," ngana ping Noel, ing kaklasi rang mapamakibat karing talaturu inya manga-"minus five" yang parati. Anti mo ing kule ring isteping nang Mang Juan ampong ing lagyung libutad ning metung a talasulat.

Bala nang Glen matuling la ring susulud nang Mang Juan king istorya inya mapagmaragul neng sinulat ing kayang pakibat king gulis siping ning number 23. Kalabas ning aduang pulung minutu, aganaka nang e la pala matuling—malutu la. Ing kapagmaragulan na miragsa ya rugu anting pinaud a abatbat nang Bagyung Rosing.

O sumap ali ya makaying bolang i Glen.

"Odejar," nganang minyaus Gng. Buan. Ing timan nang papakit tula king panyaptan ding istudyanti miyalilan timan a mikimalagkit a lawe. O makananu i Kevin na pala ing tutuki.

E na amalayang Glen na ati ne pala king letrang O ing mestra uling king kakayisip nang malalam. Petaran ne pa mu ing kayang pamangganaka at inalben nung nanu mong daptan nang Kevin.

Maliksi yang tinikdo i Kevin—matas a lalaki, tuneng komanggi, at peklatan tud uling parati yang misasakab karing pialung a ating pulayan anti ing basketbol. Ambuski atin pa ring dineng sisingo ibat king lupa na, masalese ne pa mu ring agawa ing sinikat a terak ning Mmmbop ding Hanson.

Kayari nang tinerak pinalakpak la ngan ding alus tau kilub klasi, pelalu na retang atlung bábaing makapuestu king arap. Metung ya kareta i Mariet a parati rang papara kang Kevin ibat inyang lege ne ning babai king autograph nang Blessie ing "Nivek Rajedo" ketang crush(es).

"Isa pa nga, isa pa nga," pakisabi nang Gng. Buan a binang metula. "Hindi ko alam nakakasayaw ka rin pala, ha, Kevin."

Ing dating maliksi meging yang mapekat.

"KJ! KJ! KJ!" ngarang ginulisak agnan-agnan ding kaklasi na.

"O sigi... Oneng pagkanta yu ku, ne?" anyawad nang Kevin.

Mekuyad ya ing timan nang Gng. Buan, dapot lalkas pa rin king lupa na ing bagyang taras. "Class," ngana, "Ayaw kong naririnig na gumagamit kayo ng Kapampangan, ha? Filipino atsaka English lang. Sige, ipagkanta natin si Kevin."

Tinalakad ne man mong pasibayu ing basketbolista.

Ala yang panaun makisoso i Glen, inisip na. Asuncion ya pilidu at banda ya pang tatauli siguradu. Atsaka e ne balu ing Mmmbop. Daramdaman neng maralas king bale potang manalbe yang MTV Asia i Bernard a pisan nang alang pilatan. Lepitan ne misan king sala para kutngan nung dikil ya nanu ing Mmmbop. Inyang "tabalu" mu ing pekibat nang Bernard, lakuas neng mitda ilig karing kantang sisikat king panaun dang kayanakan i Glen. Inya ing milyari, e na na rugu abalung itang pekayanak karing atlung mikakapatad a Hanson lalaki ya.

Uling makalukluk ya malapit king awang, linawe ne mu kilual at pegumasdan itang maputing pusang lalakad king babo bubungan ning baleng makatalakad siping ning iskuela. Aganaka ne i Kitkat at ita pang metung a pusang e na na dinian lagyu. Inta ba't palagyuan ne pa mu? Ala ya man bagyang lambing; pasuitan me atsaka ya pulandit at luksu pataglus bubungan ning siping dang bale. Atsaka matuling ya—makabigung kalma.

Mayap pa i Kitkat. Kabang ngengeung, pigadgad-gadgad ne mo ing kayang buntuk king bitis nang Glen. Agyang ninu sigurung tau—mikiyilig ya man karing animalis o ala—panggigilan ne i Kitkat! Ninu pin naman ing ali mabaldug lub king metung a lelangan a mumuma king bitis mu ambuski pa mabangnas ya king mekulub a pawas? E me pikatulan kanita?

Mengua yang makalatang sardinas i Glen ketang kusina. Bisni ne at inambula king aduang kasakmal a nasi atsaka na linulan king alang laman a pidapukanan leche flan. Inyang linual yang pasibayu at abau nang Kitkat ing pamangan, sinikan at tinarling ya ngeung at pengadgad neng lalu ing kayang lupa king bitis nang Glen.

Asulilapan neng Glen itang pusang matuling ketang malaut a batio-batio kang Kitkat at king kakanan na. Bang apalako ne, memulut yang malating batu i Glen atsaka ne besibasan itang mágdalang malas. Kailangan neng bulyon; pota pa sa iya ing ikabagsak na king pamanyulit.

Penalben ne pa mung mamangan i Kitkat. Dilat-dilatan na ing sarsang mitagan king lulanan at papiyak-piyak ya mata king kabsi. Kayi linundag ya king bakud atsaka ne pendilat ing kayang gamat para imuan ing lupa.

Yinaus neng Glen. "Kitkat," nganang banayad. "Keni ka."

Buri nang Glen uman nong pasibayu ning pusa ring kayang bitis. Oneng meging yang mapagmaragul i Kitkat. Ali na petaran ing pamanimu na at anti yang meyala ing pepakan kaya king lele na.

"Putanaydamu," panagkas nang Glen king pusa. "Uli mong mabsi na ka'tikwa mu na ing buri mu, e na ka mamansin!"

"Bayani," yaus nang Gng. Buan.

Mipaluksu ya pusu at kinaskup ya akmulan i Glen. Adua na mung kaklasi—Balajadia ampong Azalea—kayi iya na ing tumerak para apabalu king mestrang ali ya absent. Nanu kaya ing masanting iterak? Ali—nanu ing malaguang iterak?

Tambing yang meyari itang mikipilidung Bayani king inindak nang Macarena. Di Balajadia at Azalea pára lang kayabe king Dance Troupe. Bang malagua—o kaya, nung king panlalawe nang Blessie, bang makapagpasikat—inyawad dang agnan na la mung mindak.

Aru, nanu na ing gawan nang Glen? Ala ne man ilig king pamanerak. Patse pin mitupatupa la ring mangatua king bale ra lalangi ya utak, e mu king pangmatuang tigtig, pati king nanu-nanung teterak da—Chacha, LA Walk, at aliwa pa. Nung e ya tumerak, mamarkan ya kayang e linub? Nung magmasyas ne mang e tumerak, komusta ya king yausan dang Conduct?

"Ngiyeeew," ngana ning pusang maputi kilual.

Pasibayu, sinilang ya king isip nang Glen i Kitkat. Inagyu nang mumang talampakan at pangadngad ing lupa king bitis tau bang masese at mirian pamangan. Itang pusang matuling a alang lagyu, o ba't mo kaya ali ne mu mikiapus kang Kitkat? Uyta, ali ya mirampulayan grasya kang Glen.

Kabang lalapit ing oras ning kayang pamanerak, ditak-ditak yang sinlag ing larawan na nitang pusang matuling king isip nang Glen. Siguru panaun na para mirian yang lagyu bang malagua yang ganakan, inisip nang Glen.

"Nanu kaya ing masanting ipalagyu kaya?" sitsit nang Glen king sarili.

"Asuncion," yaus nang Gng. Buan.

E ya tinerak i Glen.


[About the author. Jason Paul C. Laxamana, 20, is currently spearheading the RocKapampangan Project, an album of Kapampangan songs remade by local rock bands to allow Kapampangan to penetrate the consciousness of the urban Kapampangan youth. He is an independent cultural worker seeking to empower Kapampangan by bringing it (and attempt to make it dominant) in pop culture. He operates an English-Kapampangan blogzine "The Prodigal Kamaru" at http://kamaru.blogspot.com, and a blog for his Kapampangan literary works "Kulang King Yumu" at http://sisigman.blogspot.com.]

-Posted: 9:01 PM 11/20/07 | More of this author on eK!
WHAT THEY SAY...

Papa Osmubal (of Macau) writes...

Kabalen a Jason, luwid ka! O Jason, makanini la reng buri kung dapat a misulat keng amanung siswan. (E wari sinulat ke ing dikil keng bageng ini keng metung kung sinulat keti ne?)

Jason, wa, dakal damu paralan (ampong malino metung ya kareng paralan a reta ing sinulat mung ini) banting upayang munlad ya ing panyulat Kapampangan.

Kambe ning kakung sulat kekang ini ing malugud a tapik keng kekang pago.

-Posted/Via Email: Tue, 20 Nov 2007 06:48:32 -0800



The author Jason Paul Laxamana replies...

Salamat Papa O king kekang puge. E ku patugut sumulat Kapampangan at pangadi kung dakal pang anak a sumulat anti ikatamu.

-Posted/Via Email: Tue, 27 Nov 2007 20:17:03 -0800



tabs/tabs225@... (of Dammam, Kingdom of Saudi Arabia) writes...

Makapagmulala talaga a apalaganap ing pamanapse keng pekamasanting diling salita keni yatu, ing Kapampangan kapamilatan ning internet. Luluksu ing salu keng pamamasa uling malapit keng pusu at diwa uling iya ing mumunang lenguahe a ginamit ku keng pamandagul ku. Saludu ku kekayu abe ku. Keng pamanyulung!

-Posted/Via Email: Wed, 19 Mar 2008 05:58:49



post Publish your comments...
Nextnext